Dolly Parton: Od Jolene po Queen Latifah i Miley Cyrus

1

Dolly Parton, urodzona 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center w stanie Tennessee, to wszechstronna amerykańska artystka, powszechnie znana jako „Królowa Muzyki Country”. Na styczeń 2026 roku przypada jej 80. urodziny. Parton, która przez blisko 60 lat była w związku małżeńskim z Carlem Deanem, zmarłym w 2025 roku, to nie tylko legendarna piosenkarka i autorka tekstów, ale również aktorka, filantropka i wpływowa bizneswoman, której twórczość i działalność wywarły ogromny wpływ na kulturę popularną. Jej prawdziwe nazwisko to Dolly Rebecca Parton.

Ze względu na swój ogromny wpływ na gatunek i liczne sukcesy, Dolly Parton jest uznawana za jedną z najbardziej utytułowanych wykonawczyń w historii muzyki country. Jej kariera, trwająca nieprzerwanie od ponad 60 lat, obejmuje nie tylko działalność muzyczną, ale również sukcesy aktorskie, filantropijne oraz biznesowe, czyniąc ją prawdziwą ikoną popkultury. Artystka jest oficjalnie klasyfikowana jako piosenkarka, autorka tekstów, multiinstrumentalistka, aktorka, filantropka oraz wpływowa bizneswoman. Jest również znana ze wspierania praw osób LGBT.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku Dolly Parton będzie obchodzić swoje 80. urodziny.
• Żona/Mąż: Zmarły w 2025 roku Carl Dean.
• Dzieci: Brak własnych dzieci.
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, aktorka, filantropka, bizneswoman.
• Główne osiągnięcie: Uznawana za „Królową Muzyki Country”, z ponad 60-letnią karierą i licznymi nagrodami.

Podstawowe informacje o Dolly Parton

Dolly Rebecca Parton przyszła na świat 19 stycznia 1946 roku w Pittman Center w stanie Tennessee. Na styczeń 2026 roku artystka będzie obchodzić swoje 80. urodziny. Status ikony Dolly Parton wynika z jej ogromnego wpływu na gatunek muzyki country i licznych, niezliczonych sukcesów. Powszechnie nazywana jest „Królową Muzyki Country” (Queen of Country) i jest uznawana za jedną z najbardziej utytułowanych wykonawczyń w historii tego gatunku.

Jej wielostronna kariera wykracza poza muzykę. Parton jest uznawana za piosenkarkę, autorkę tekstów, multiinstrumentalistkę, aktorkę, filantropkę, a także wpływową bizneswoman. Jej twórczość i działalność wywarły znaczący wpływ na kulturę popularną, a jej wizerunek i styl są rozpoznawalne na całym świecie. Jej drugie imię, Rebecca, zostało nadane na cześć jej matczynej pra-pra-babci.

Rodzina i życie prywatne Dolly Parton

Skromne początki w wielodzietnej rodzinie

Dolly Parton była czwartym z dwunastu dzieci Avie Lee Caroline i Roberta Lee Partona Sr. Jej matka, Avie Lee, przeszła łącznie 11 ciąż w ciągu 20 lat, rodząc dwanaścioro dzieci przed ukończeniem 35. roku życia. Te skromne początki w rodzinie, mieszkającej w jednoizbowej chacie bez wygód, artystka opisuje jako „dirt poor” (skrajnie biedne). Trudne warunki dorastania stały się bezpośrednią inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”. W parku Dollywood znajduje się replika dwupokojowej chaty z Locust Ridge, w której Parton spędziła młodość.

Ojciec Dolly, Robert Lee „Lee” Parton, był niepiśmiennym dzierżawcą i rolnikiem uprawiającym tytoń. Mimo braku formalnego wykształcenia, Dolly uważa go za jednego z najmądrzejszych ludzi biznesu, jakich znała. Zdolności muzyczne Dolly przypisuje swojej matce, która mimo słabego zdrowia i trudnych warunków, zabawiała dzieci folklorem z gór Smoky Mountains oraz starymi balladami.

Małżeństwo i relacje rodzinne

W 1966 roku Dolly Parton poślubiła Carla Deana. Ich związek małżeński trwał blisko 60 lat, aż do jego śmierci w 2025 roku. Mimo braku własnych dzieci, Dolly Parton jest uważana za matkę chrzestną Miley Cyrus. W branży rozrywkowej działali również jej brat Randy Parton oraz siostry Stella i Rachel. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i pomógł jej stawiać pierwsze kroki w branży. W 2024 roku Dolly wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’” wspólnie z siostrą Rachel, podkreślając silne więzi rodzinne i wspominając rodzinne posiłki mimo panującej biedy.

Religijne wychowanie

Dolly Parton dorastała w bardzo religijnym środowisku Kościoła Bożego (Pentekostalizm) w Cleveland, Tennessee. Jej dziadek pełnił funkcję pastora, co miało znaczący wpływ na jej wychowanie i światopogląd. Ta duchowa podstawa często przenikała do jej twórczości, nadając jej głębi i osobistego wymiaru.

Kariera muzyczna Dolly Parton

Początki kariery i debiut

Kariera muzyczna Dolly Parton rozpoczęła się w dzieciństwie. Jako młoda dziewczyna występowała w lokalnym radiu i telewizji. W wieku zaledwie 13 lat nagrała swój pierwszy singiel zatytułowany „Puppy Love”. Ten wczesny debiut był zapowiedzią jej przyszłych, spektakularnych sukcesów w świecie muzyki country.

Dzień po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly Parton spakowała się i wyjechała do Nashville, aby realizować swoje marzenia o karierze muzycznej. Ten zdecydowany krok okazał się kluczowy dla jej przyszłości w branży muzycznej.

Sukcesy jako autorka tekstów

Zanim Dolly Parton zdobyła sławę jako wykonawczyni, odnosiła znaczące sukcesy jako autorka tekstów dla innych artystów. W 1966 roku stworzyła dwa hity z pierwszej dziesiątki dla Billa Phillipsa, co ugruntowało jej pozycję jako utalentowanej kompozytorki. Jej talent do tworzenia chwytliwych melodii i poruszających tekstów szybko zdobył uznanie w branży muzycznej.

Era Portera Wagonera i przełomowe utwory

W 1967 roku Dolly Parton dołączyła do obsady programu „The Porter Wagoner Show”. Ta współpraca zapoczątkowała sześcioletnią serię wspólnych hitów, które umocniły jej pozycję na rynku muzyki country. W tym okresie artystka rozwijała swój unikalny styl i budowała bazę fanów. W 1974 roku napisała utwór „I Will Always Love You” jako pożegnanie zawodowe z Porterem Wagonerem. Ta piosenka stała się światowym fenomenem, a decyzja Dolly o nieoddaniu połowy praw autorskich Elvisowi Presleyowi do tego utworu przyniosła jej miliony dolarów zysku.

W jednym z wywiadów Dolly Parton wyznała, że dwa z jej największych hitów – „Jolene” oraz „I Will Always Love You” – napisała podczas tej samej sesji twórczej, jednej nocy. Ta niezwykła nocna twórczość świadczy o jej niezwykłym talencie kompozytorskim.

Sukcesy na listach przebojów i eksploracja gatunkowa

Dolly Parton posiada imponujący rekord 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country. Dodatkowo, na jej koncie znajduje się niesamowita liczba 44 albumów w Top 10 country, co jest wynikiem nieosiągalnym dla większości artystów. Jej 49. album studyjny zatytułowany „Rockstar”, wydany w 2023 roku, stał się jej najwyżej notowaną płytą na liście Billboard 200, zajmując 3. miejsce. Ten sukces udowodnił, że Dolly Parton potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie tylko w country, potwierdzając jej wszechstronność gatunkową.

Imponujący dorobek kompozytorski

W trakcie swojej ponad 60-letniej kariery Dolly Parton skomponowała ponad 3000 piosenek. Wśród jej niezliczonych dzieł znajdują się takie klasyki jak „Jolene”, „Coat of Many Colors” oraz „9 to 5”. Jej wkład w muzykę country jako autorki tekstów jest nieoceniony, a jej piosenki na stałe wpisały się w historię gatunku. W 1986 roku została wprowadzona do Nashville Songwriters Hall of Fame, co potwierdziło jej status wybitnej kompozytorki.

Kariera aktorska i filmowa Dolly Parton

Debiut kinowy i kultowe role

W 1980 roku Dolly Parton zadebiutowała na wielkim ekranie w komedii „9 to 5”. Za swoją rolę w tym hicie otrzymała nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki. Następnie wystąpiła w szeregu popularnych produkcji, takich jak „The Best Little Whorehouse in Texas” (1982) oraz kultowe „Steel Magnolias” (1989). Jej obecność na ekranie przyniosła jej uznanie również poza światem muzyki.

Nagrody i wyróżnienia Dolly Parton

Kolekcja najważniejszych trofeów

Dolly Parton zdobyła imponującą liczbę prestiżowych nagród. Jest laureatką 11 nagród Grammy oraz 3 nagród Emmy. Była również nominowana do dwóch Oscarów i sześciu Złotych Globów, co świadczy o jej wszechstronnym talencie artystycznym. W 2025 roku ogłoszono, że w 2026 roku otrzyma nagrodę Jean Hersholt Humanitarian Award, czyli honorowego Oscara, za swoje zasługi humanitarne.

Uznanie państwowe i historyczne

Artystka została uhonorowana wieloma znaczącymi wyróżnieniami państwowymi i kulturalnymi. W 2004 roku otrzymała National Medal of Arts, a w 2006 roku Kennedy Center Honors. W 2023 roku magazyn Rolling Stone sklasyfikował ją na 27. miejscu listy 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów, co potwierdza jej miejsce w historii muzyki. Swoją gwiazdę na Hollywood Walk of Fame otrzymała już w 1984 roku.

Wybrane nagrody i wyróżnienia Dolly Parton:

• 11 nagród Grammy
• 3 nagrody Emmy
• Nominacje do dwóch Oscarów
• Nominacje do sześciu Złotych Globów
• Nagroda Jean Hersholt Humanitarian Award (honorowy Oscar) w 2026 roku
• National Medal of Arts (2004)
• Kennedy Center Honors (2006)
• Miejsce na liście 200 najlepszych piosenkarzy wszech czasów według magazynu Rolling Stone (2023)
• Gwiazda na Hollywood Walk of Fame (1984)
• Nashville Songwriters Hall of Fame (1986)

Działalność biznesowa i majątek Dolly Parton

Imperium Dollywood

Dolly Parton jest współwłaścicielką The Dollywood Company, która zarządza popularnym parkiem tematycznym Dollywood oraz parkiem wodnym Splash Country. Te przedsięwzięcia biznesowe przyniosły jej znaczący sukces finansowy i umocniły jej pozycję jako wpływowej businesswoman. Jej firma zarządza również popularną siecią teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”.

Własne wytwórnie i sprzedaż płyt

Artystka wydawała muzykę pod wieloma szyldami, w tym we własnych wytwórniach o nazwach „Dolly” oraz „Butterfly”. Szacuje się, że na całym świecie sprzedała ponad 100 milionów płyt, co czyni ją jedną z najlepiej sprzedających się artystek muzycznych w historii. Jej długowieczność kariery, trwającej nieprzerwanie od ponad 60 lat, jest dowodem jej trwałego wpływu na przemysł muzyczny.

Filantropia i działalność społeczna Dolly Parton

Fundacja Dollywood i wsparcie edukacji

Dolly Parton założyła organizację charytatywną Dollywood Foundation, która skupia się na wspieraniu edukacji i walce z ubóstwem we wschodnim Tennessee. Fundacja jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci. Jej wkład w edukację jest znaczący i ma długoterminowy wpływ na społeczności, którym pomaga.

Wkład w walkę z pandemią

W obliczu pandemii COVID-19, Dolly Parton znacząco wsparła finansowo badania nad szczepionką Moderna, co stało się szeroko komentowanym aktem hojności. Ten gest podkreślił jej zaangażowanie w dobro publiczne i troskę o zdrowie społeczeństwa. Jej wsparcie dla badań nad szczepionkami dla dzieci jest przykładem jej dalekowzroczności.

Wsparcie dla praw mniejszości

Dolly Parton jest znana z aktywnego wspierania praw osób LGBT. Jej otwartość i akceptacja sprawiają, że jest ona wzorem dla wielu osób i przyczyniają się do budowania bardziej inkluzywnego społeczeństwa.

Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Dolly Parton

Narodziny Dolly Parton zostały opłacone przez jej ojca workiem mąki kukurydzianej, który przekazał lekarzowi misyjnemu. To symboliczne wydarzenie podkreśla niezwykle skromne początki artystki. Jej trudne warunki dorastania, o których wspominała jako „dirt poor”, stały się inspiracją dla jednego z jej najważniejszych utworów – „Coat of Many Colors”. W parku Dollywood znajduje się replika domu z Locust Ridge, gdzie spędziła młodość, pozwalając odwiedzającym na wgląd w jej przeszłość.

Po ukończeniu szkoły średniej w 1964 roku, Dolly Parton natychmiast wyjechała do Nashville, aby realizować swoje muzyczne marzenia. Jej niezwykły talent kompozytorski objawił się w jednej nocy, kiedy napisała dwa ze swoich największych hitów: „Jolene” oraz „I Will Always Love You”. W 2024 roku wydała książkę kucharską „Good Lookin’ Cookin’”, w której wspomina rodzinne posiłki mimo panującej w domu biedy, pisząc ją wspólnie z siostrą Rachel.

W branży rozrywkowej działali również jej brat Randy Parton oraz siostry Stella i Rachel. Wujek Bill Owens był jej wczesnym partnerem w pisaniu piosenek i odegrał kluczową rolę w jej początkach w branży. Kiedy dołączyła do Portera Wagonera, publiczność początkowo domagała się powrotu jej poprzedniczki, Normy Jean, jednak Dolly szybko zdobyła serca fanów. Posiada rekord 44 albumów w Top 10 country, co jest imponującym osiągnięciem. Sukces albumu „Rockstar” udowodnił, że potrafi odnaleźć się w każdym gatunku muzycznym, nie tylko w country.

Wybrane kluczowe fakty z życia Dolly Parton:

• Narodziny: 19 stycznia 1946 roku, Pittman Center, Tennessee.
• Rodzina: Czwarta z dwunastu dzieci.
• Małżeństwo: Z Carlem Deanem od 1966 roku do jego śmierci w 2025 roku.
• Debiut muzyczny: W wieku 13 lat nagrała singiel „Puppy Love”.
• Przełomowy utwór: „I Will Always Love You” (1974).
• Kariera aktorska: Debiut w filmie „9 to 5” (1980).
• Działalność biznesowa: Współwłaścicielka The Dollywood Company.
• Filantropia: Założycielka Dollywood Foundation, wsparcie badań nad szczepionką na COVID-19.
• Rekordy: 25 singli na 1. miejscu listy Billboard country, 44 albumy w Top 10 country.
• Dorobek kompozytorski: Ponad 3000 skomponowanych piosenek.

Jako jedna z niewielu artystek, Dolly Parton została wprowadzona do Nashville Songwriters Hall of Fame w 1986 roku. Jej firma zarządza popularną siecią teatrów z kolacją, takich jak „The Dolly Parton Stampede”. Jej fundacja jest znana z ogromnego zaangażowania w promowanie czytelnictwa wśród dzieci. Jej aktywność zawodowa trwa nieprzerwanie od ponad 60 lat, a jej wizerunek i styl stały się rozpoznawalne na całym świecie, wykraczając poza ramy muzyki country. Świętowanie jej 80. urodzin w 2026 roku stanowi zwieńczenie dekad sukcesów na wielu polach.

Podsumowując, Dolly Parton to artystka, która swoją determinacją, talentem i niezłomnym duchem udowodniła, że nawet najskromniejsze początki mogą prowadzić do wielkich sukcesów, inspirując pokolenia do podążania za marzeniami i zmieniania świata na lepsze dzięki swojej twórczości i działalności filantropijnej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Dolly_Parton