Martin Heidegger, urodzony 26 września 1889 roku w Meßkirch, był jednym z najbardziej wpływowych niemieckich filozofów XX wieku. Jest powszechnie uznawany za kluczową postać w rozwoju fenomenologii, hermeneutyki i egzystencjalizmu, a jego prace wywarły głęboki wpływ na współczesną myśl filozoficzną. Filozofia Heideggera, obejmująca zagadnienia metafizyki, sztuki, religii, języka i ontologii, stanowi próbę fundamentalnego przemyślenia problemu bycia. W wieku 86 lat zmarł w Fryburgu Bryzgowijskim 26 maja 1976 roku. Jego życie, choć pełne intelektualnych osiągnięć, nie jest wolne od kontrowersji, zwłaszcza w kontekście jego zaangażowania politycznego w okresie nazizmu. W latach 1924–1928 łączyła go skomplikowana relacja z Hannah Arendt, jedną z jego najwybitniejszych studentek i późniejszą filozofką.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 86 lat (w momencie śmierci).
- Żona/Mąż: Elfriede Petri (żona).
- Dzieci: Jörg Heidegger (syn).
- Zawód: Filozof.
- Główne osiągnięcie: Publikacja dzieła „Bycie i czas” (Sein und Zeit) w 1927 roku, które zrewolucjonizowało filozofię XX wieku.
Martin Heidegger: Podstawowe informacje i biografia
Dane biograficzne
Martin Heidegger urodził się 26 września 1889 roku w Meßkirch, niewielkiej miejscowości w Wielkim Księstwie Badenii, na terenie ówczesnego Cesarstwa Niemieckiego. Swoje życie zakończył 26 maja 1976 roku w Fryburgu Bryzgowijskim, w wieku 86 lat.
Tożsamość filozoficzna i obszary zainteresowań
Jest uznawany za jednego z najważniejszych niemieckich filozofów XX wieku. Jego dorobek stanowił fundamentalny wkład w rozwój takich nurtów jak fenomenologia, hermeneutyka oraz egzystencjalizm. Prace Heideggera dotyczą szerokiego spektrum zagadnień, w tym metafizyki, sztuki, religii, języka, ontologii, poezji i filozofii technologii. Kluczowym elementem jego myśli jest próba fundamentalnego przemyślenia problemu bycia.
Wykształcenie akademickie
Martin Heidegger odbył studia akademickie na Uniwersytecie we Fryburgu. W 1914 roku uzyskał tam stopień doktora (PhD), a dwa lata później, w 1916 roku, ukończył habilitację (Dr. phil. hab.), co stanowiło kluczowy krok w jego karierze naukowej.
Życie prywatne i rodzinne Martina Heideggera
Pochodzenie i rodzina
Martin Heidegger był synem Johanny (z domu Kempf) i Friedricha Heideggera. Jego ojciec pracował jako zakrystian w lokalnym kościele wiejskim. Wychował się w katolickiej rodzinie.
Relacje osobiste
W latach 1924–1928, Martin Heidegger był związany z Hannah Arendt, jedną ze swoich najsłynniejszych studentek, z którą łączyła go skomplikowana relacja osobista i intelektualna. W 1923 roku poślubił Elfriede Petri, z którą miał syna Jörga.
Wczesne powołanie duchowe
Już w 1903 roku Martin Heidegger rozpoczął przygotowania do stanu duchownego. W 1909 roku wstąpił do seminarium jezuickiego, jednak zaledwie po kilku tygodniach został zwolniony z powodu problemów zdrowotnych, w szczególności z sercem.
Kariera akademicka i filozoficzna
Początki kariery naukowej
Po przerwaniu studiów teologicznych w 1911 roku, Martin Heidegger skierował swoje zainteresowania ku filozofii współczesnej, czerpiąc inspirację z dzieła Edmunda Husserla, „Badania logiczne”. Studia nad pracami Husserla stały się katalizatorem jego głębszego zaangażowania w fenomenologię.
Przełomowe dzieło „Bycie i czas”
W 1927 roku opublikował swoje najważniejsze dzieło, „Sein und Zeit” (Bycie i czas). Choć pierwotnie miało służyć uzyskaniu kwalifikacji na profesora zwyczajnego, książka przyniosła mu natychmiastową międzynarodową sławę i ugruntowała jego pozycję jako jednego z czołowych filozofów epoki. Jest to fundamentalne dzieło filozofii XX wieku.
Warto wiedzieć: Większość swojego przełomowego dzieła „Bycie i czas” Heidegger napisał w swojej wakacyjnej chacie w Todtnauberg, ciesząc się widokiem na góry.
Profesura w Marburgu
W 1923 roku Martin Heidegger objął stanowisko profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie w Marburgu. Tam nawiązał współpracę z wybitnymi postaciami, takimi jak Rudolf Bultmann czy Paul Tillich, kształtując przyszłe elity intelektualne Europy. Pozycja ta umożliwiła mu dalszy, intensywny rozwój jego myśli filozoficznej.
Sukcesja po Husserlu
W 1928 roku, po przejściu na emeryturę Edmunda Husserla, Heidegger przyjął ofertę objęcia katedry filozofii we Fryburgu. Odrzucił jednocześnie konkurencyjną propozycję z Marburga, co stanowiło ważny etap w jego karierze akademickiej i umocniło jego pozycję we Fryburgu.
Rektorat i polityka
21 kwietnia 1933 roku Martin Heidegger został wybrany rektorem Uniwersytetu we Fryburgu. Funkcję tę sprawował przez rok, do kwietnia 1934 roku. W tym okresie realizował program nauczania zgodny z nazistowską polityką kulturalną, co jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych aspektów jego biografii. Jego kadencja rektorska była czasem silnego zaangażowania politycznego.
Późniejsza działalność i status emeryta
Po zakończeniu II wojny światowej i okresie zakazu nauczania, w semestrze zimowym 1950–51 Heidegger powrócił na uczelnię. Otrzymał status profesora emerytowanego (emeritus) i wykładał regularnie do 1958 roku, kontynuując swoją aktywność naukową i pisarską.
Polityka i zaangażowanie w czasy wojny
Przynależność do NSDAP i deklaracje lojalności
Martin Heidegger wstąpił do partii nazistowskiej (NSDAP) 1 maja 1933 roku, zaledwie trzy miesiące po przejęciu władzy przez Adolfa Hitlera. Pozostał jej członkiem do końca wojny w 1945 roku. W listopadzie 1933 roku złożył podpis pod „Ślubowaniem wierności profesorów niemieckich uniwersytetów i szkół wyższych Adolfowi Hitlerowi i państwu narodowosocjalistycznemu”, co jest jednym z jego najbardziej obciążających publicznych aktów.
Służba wojskowa
W ostatnim roku I wojny światowej Heidegger służył jako żołnierz przez dziesięć miesięcy. Ze względu na stan zdrowia uznano go za niezdolnego do walki, w związku z czym służył w jednostce meteorologicznej na froncie zachodnim. Jesienią 1944 roku, pod koniec II wojny światowej, został powołany do Volkssturmu i przydzielony do kopania rowów przeciwpancernych wzdłuż Renu.
Kontrowersje i skandale
Proces denazyfikacji
Po II wojnie światowej francuskie władze okupacyjne nałożyły na niego zakaz nauczania i uczestnictwa w życiu uniwersyteckim. W 1949 roku, po przeprowadzeniu procedur denazyfikacyjnych, został ostatecznie sklasyfikowany jako „Mitläufer” (sympatyk/poplecznik), co było wynikiem złożoności jego zaangażowania politycznego.
Wywiady i próby wyjaśnienia postawy
W 1966 roku Martin Heidegger udzielił słynnego wywiadu dla magazynu „Der Spiegel”, w którym próbował wyjaśnić swoje postawy z okresu nazizmu. Zgodnie z jego wolą, tekst zatytułowany „Tylko Bóg może nas uratować” opublikowano dopiero pięć dni po jego śmierci w 1976 roku. Ten wywiad stanowi kluczowe źródło do zrozumienia jego późniejszych prób rozliczenia się z przeszłością.
Relacja z Alfredem Rosenbergiem
Heidegger aspirując do roli głównego filozofa partii nazistowskiej, napotkał opór ze strony Alfreda Rosenberga, który sam ubiegał się o tę pozycję. Ten konflikt ilustruje jego ambicje w ramach ideologicznych struktur reżimu.
Ciekawostki i kluczowe koncepcje filozoficzne
Dzieła pośmiertne i ogromny dorobek
Jego druga najważniejsza praca, „Beiträge zur Philosophie” (Przyczynki do filozofii), napisana w latach 1936–1937, została opublikowana dopiero w 1989 roku, czyli 13 lat po jego śmierci. Pod koniec życia Heidegger zaplanował wydanie zbiorowe swoich dzieł. Do 2019 roku edycja ta liczyła już ponad 100 tomów i była bliska ukończenia, co świadczy o ogromie jego dorobku filozoficznego.
Wpływ na uczniów
Martin Heidegger był mentorem wielu wybitnych myślicieli, takich jak Herbert Marcuse, Hans-Georg Gadamer, Hannah Arendt czy Emmanuel Levinas. Ci uczeni, pomimo różnic politycznych, pozostawali pod znaczącym wpływem jego myśli filozoficznej, co podkreśla uniwersalność i siłę jego idei.
Terminologia i kluczowe pojęcia
Martin Heidegger wprowadził do filozofii unikalne terminy, takie jak „Dasein” (oznaczające swoisty sposób bycia człowieka) oraz koncepcję „bycia-w-świecie”. Te pojęcia zrewolucjonizowały sposób myślenia o ludzkiej egzystencji i jej relacji do świata, otwierając nowe perspektywy w ontologii.
Kluczowe etapy kariery akademickiej
- 1914: Uzyskanie stopnia doktora (PhD) na Uniwersytecie we Fryburgu.
- 1916: Ukończenie habilitacji (Dr. phil. hab.) na Uniwersytecie we Fryburgu.
- 1923: Objęcie stanowiska profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie w Marburgu.
- 1927: Publikacja dzieła „Bycie i czas”.
- 1928: Przyjęcie oferty objęcia katedry filozofii we Fryburgu po Edmundzie Husserlu.
- 1933–1934: Pełnienie funkcji rektora Uniwersytetu we Fryburgu.
- 1950–1951: Powrót na uczelnię po wojnie jako profesor emerytowany.
- 1958: Zakończenie regularnego wykładania.
Zaangażowanie polityczne i wojskowe
- 1 maja 1933: Wstąpienie do partii nazistowskiej (NSDAP).
- Listopad 1933: Podpisanie „Ślubowania wierności profesorów niemieckich uniwersytetów i szkół wyższych Adolfowi Hitlerowi i państwu narodowosocjalistycznemu”.
- Okres I wojny światowej: Służba w jednostce meteorologicznej.
- Jesień 1944: Służba w Volkssturmie.
Najważniejsze publikacje i ich znaczenie
| Tytuł dzieła | Rok publikacji (pierwszej) | Znaczenie |
|---|---|---|
| Bycie i czas (Sein und Zeit) | 1927 | Kluczowe dzieło dla fenomenologii i egzystencjalizmu, fundamentalne dla problematyki bycia. |
| Przyczynki do filozofii (Beiträge zur Philosophie) | 1989 (pośmiertnie) | Druga ważna praca, opublikowana wiele lat po jej napisaniu, pogłębiająca wcześniejsze idee. |
Kontekst historyczny kluczowych wydarzeń
W 1933 roku, kiedy Martin Heidegger wstąpił do partii nazistowskiej i objął stanowisko rektora Uniwersytetu we Fryburgu, Niemcy znajdowały się pod rządami Adolfa Hitlera. To właśnie w tym okresie jego kariera akademicka była silnie powiązana z polityką reżimu, co stanowiło przedmiot późniejszych kontrowersji.
Martin Heidegger pozostaje postacią o niezwykle doniosłym znaczeniu dla filozofii, której dzieło, mimo kontrowersji związanych z jego zaangażowaniem politycznym, nadal stanowi przedmiot intensywnych badań i debat na całym świecie. Jego twórczość charakteryzuje się głębokim dążeniem do rozliczenia się z problemem bycia i zrozumienia ludzkiej egzystencji w jej najbardziej fundamentalnych wymiarach.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czym jest rozumienie dla Heideggera?
Rozumienie u Heideggera nie jest jedynie procesem poznawczym, lecz fundamentalnym sposobem bycia bytu ludzkiego, Dasein. Polega ono na wstępnym uchwyceniu możliwości i sensu tego, co jest, a także na otwarciu się na świat i jego znaczenia.
Jakie były idee Heideggera?
Główne idee Heideggera koncentrują się wokół pytania o sens bytu, analizy Dasein (bycia-tam) jako bytu, który ma własne istnienie, oraz krytyki tradycyjnej metafizyki. Eksplorował również kwestie czasu, odpowiedzialności i autentyczności.
Co to jest Dasein?
Dasein to termin Heideggera oznaczający bycie ludzkie, „bycie-tam”, które jest nieustannie zanurzone w świecie i posiada świadomość własnego istnienia. Jest to byt, który konstytuuje się poprzez swoje możliwości i relacje ze światem.
Na czym polega dostrojenie Heideggera?
Dostrojenie (Stimmung) u Heideggera odnosi się do fundamentalnego sposobu, w jaki Dasein jest nastawione do świata i siebie, często jako nastrój, który ujawnia nasze bycie-w-świecie. Jest to egzystencjalne otwarcie, które poprzedza racjonalne myślenie i decyduje o naszym sposobie rozumienia.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Martin_Heidegger
