Jerzy V, urodzony jako Jerzy Fryderyk Ernest Albert, panował jako król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz cesarz Indii w latach 1910–1936. Na styczeń 2026 roku, mając ponad 160 lat od narodzin w 1865 roku, jego postać pozostaje istotnym elementem brytyjskiej historii. Jako ojciec przyszłych monarchów, Edwarda VIII i Jerzego VI, odegrał kluczową rolę w kształtowaniu dynastii Windsor, która nosi jego nazwisko od 1917 roku. Jego panowanie przypadło na burzliwy okres I wojny światowej, głębokich przemian społecznych i ewolucji Imperium Brytyjskiego.
Jerzy V miał 70 lat w momencie śmierci. Jego żoną była Maria Teck, z którą miał sześcioro dzieci: Edwarda, Alberta (późniejszego Jerzego VI), Henryka, Jerzego, Jana i Marię. Król Jerzy V był pierwszym brytyjskim monarchą z dynastii Windsor, którą sam ustanowił w 1917 roku, odcinając się symbolicznie od niemieckich korzeni w obliczu nastrojów antyniemieckich podczas I wojny światowej. Jego panowanie, trwające blisko 26 lat, stanowiło okres stabilizacji dla brytyjskiej monarchii w obliczu globalnych konfliktów i przemian.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na styczeń 2026 roku minęło ponad 160 lat od jego narodzin w 1865 roku. W momencie śmierci miał 70 lat.
- Żona/Mąż: Maria Teck
- Dzieci: Edward VIII, Jerzy VI, Henryk, Jerzy, Jan, Maria
- Zawód: Król Zjednoczonego Królestwa, Cesarz Indii
- Główne osiągnięcie: Ustanowienie dynastii Windsor i przeprowadzenie monarchii przez okres I wojny światowej.
Podstawowe informacje o Jerzym V
Pełne imiona i nazwisko
Jerzy V urodził się jako Jerzy Fryderyk Ernest Albert (ang. George Frederick Ernest Albert). Choć jego pełne imiona odzwierciedlały królewskie tradycje epoki wiktoriańskiej, do historii przeszedł pod imieniem Jerzy V.
Data i miejsce urodzenia
Król Jerzy V przyszedł na świat 3 czerwca 1865 roku w Pałacu Buckingham w Londynie. Jego narodziny miały miejsce w okresie panowania jego babki, królowej Wiktorii.
Data i miejsce śmierci
Jerzy V zmarł 20 stycznia 1936 roku w swojej wiejskiej rezydencji Sandringham House w hrabstwie Norfolk. Oznacza to, że na styczeń 2026 roku przypada 90. rocznica jego śmierci.
Tytuły królewskie i cesarskie
Przez większość swojego panowania, od 1910 do 1936 roku, Jerzy V nosił tytuł króla Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz cesarza Indii. W obliczu zmian politycznych i ewolucji Imperium Brytyjskiego, od 1927 roku jego oficjalny tytuł został zmieniony na króla Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Tytuł cesarza Indii utrzymał do momentu jego zrzeczenia się przez Koronę Brytyjską.
Panowanie w dominiach
Jako monarcha, Jerzy V sprawował władzę nad licznymi terytoriami zależnymi. W latach 1910–1936 był królem Australii, Nowej Fundlandii, Nowej Zelandii oraz Południowej Afryki. Od 11 grudnia 1931 roku, aż do śmierci, oficjalnie tytułowano go również królem Kanady, co podkreślało jego rolę jako głowy rozległego Commonwealthu.
Zmiana nazwy dynastii
W 1917 roku, w szczytowym momencie I wojny światowej, Jerzy V dokonał historycznej zmiany nazwy rodowej dynastii z Sachsen-Coburg-Gotha na Windsor. Decyzja ta była bezpośrednią reakcją na silne nastroje antyniemieckie panujące w Wielkiej Brytanii i miała na celu odcięcie się od niemieckich korzeni kojarzonych z ówczesnym wrogiem. Był to symboliczny gest, mający na celu wzmocnienie jedności narodowej i lojalności wobec korony w trudnych czasach.
Rodzina i życie prywatne Jerzego V
Rodzice
Jerzy V był synem króla Edwarda VII Koburga oraz duńskiej księżniczki Aleksandry. Jego pochodzenie łączyło najważniejsze europejskie rody królewskie tamtego okresu, co świadczyło o jego silnej pozycji w europejskiej hierarchii monarchistycznej. Był wnukiem królowej Wiktorii.
Małżeństwo
Jego żoną była Maria Teck, która po wstąpieniu męża na tron w 1910 roku została królową konsortą. Ich związek małżeński, zawarty 6 lipca 1893 roku, trwał aż do śmierci Jerzego V w 1936 roku. Królowa Maria odegrała ważną rolę u boku męża, wspierając go w pełnieniu obowiązków.
Potomstwo
Para królewska miała sześcioro dzieci. Byli to synowie: Edward (późniejszy Edward VIII), Albert Jerzy (późniejszy Jerzy VI), Henryk (książę Gloucester), Jerzy (książę Kentu) oraz Jan. Para królewska miała również córkę Marię. Losy ich dzieci, w tym następstwo tronu, stanowiły ważny wątek w historii rodziny królewskiej.
Następstwo tronu
Po śmierci Jerzego V w 1936 roku tron objął jego najstarszy syn, Edward VIII Windsor. Jego panowanie okazało się jednak krótkotrwałe; Edward VIII przeszedł do historii głównie z powodu swojej abdykacji, która nastąpiła jeszcze w tym samym roku. Kolejnym monarchą został jego młodszy brat, Albert Jerzy, który przyjął imię Jerzego VI.
Droga na tron i panowanie Jerzego V
Początek panowania
Jerzy V objął rządy 6 maja 1910 roku, przejmując obowiązki po swoim ojcu, królu Edwardzie VII. Jego panowanie trwało blisko 26 lat i przypadło na jeden z najbardziej burzliwych okresów w historii Europy, naznaczony I wojną światową i znacznymi przemianami społecznymi. Długie panowanie Jerzego V stanowiło okres stabilizacji dla brytyjskiej monarchii.
Uroczysta koronacja
Oficjalna ceremonia koronacyjna Jerzego V odbyła się 22 czerwca 1911 roku w Opactwie Westminsterskim. Była to uroczystość o ogromnym znaczeniu symbolicznym, potwierdzająca jego władzę nad rozległym imperium brytyjskim i stanowiąca kulminacyjny moment jego wstąpienia na tron. Ceremonia ta była transmitowana na cały świat, podkreślając globalny zasięg brytyjskiej monarchii.
Rola symboliczna
Król Jerzy V stał się ważnym symbolem jedności narodowej, szczególnie w trudnych czasach konfliktów zbrojnych i przemian społecznych, które dotknęły Wielką Brytanię na początku XX wieku. Jego obecność i postawa dodawały otuchy narodowi w obliczu wyzwań, takich jak I wojna światowa. W trudnych momentach, takich jak klęski wojenne czy strajki, król uosabiał stabilność i ciągłość.
Nagrody i odznaczenia Jerzego V
Najwyższe odznaczenia brytyjskie
Jako monarcha, Jerzy V posiadał najważniejsze ordery królestwa. Należały do nich Order Podwiązki, Order Ostu, Order Świętego Patryka oraz Krzyż Wielki Orderu Łaźni. Te zaszczyty podkreślały jego pozycję jako najwyższego zwierzchnika brytyjskich odznaczeń i symbolizowały jego rolę w państwie.
Ordery kolonialne i indyjskie
Ze względu na jego status cesarza Indii, Jerzy V był również uhonorowany licznymi odznaczeniami związanymi z tym terytorium. Obejmowały one Order Gwiazdy Indii, Order Indii Brytyjskich I klasy oraz Order Imperium Indyjskiego. Te wyróżnienia podkreślały jego rolę w zarządzaniu i reprezentowaniu brytyjskich posiadłości zamorskich.
Odznaczenia międzynarodowe
Jerzy V posiadał imponującą kolekcję zagranicznych orderów, co świadczyło o jego rozległych kontaktach dyplomatycznych i prestiżu na arenie międzynarodowej. Wśród nich znalazły się m.in. duński Order Słonia, rosyjski Order św. Andrzeja, pruski Order Orła Czarnego, hiszpański Order Złotego Runa oraz japoński Order Chryzantemy. Jego zbiór odznaczeń międzynarodowych był dowodem jego pozycji jako głowy jednego z największych imperiów w historii.
Kontekst historyczny i wojna w okresie panowania Jerzego V
I wojna światowa i zmiana nazwy dynastii
Panowanie Jerzego V było nierozerwalnie związane z okresem I wojny światowej. Nastroje antyniemieckie panujące w społeczeństwie brytyjskim w tym czasie skłoniły go do podjęcia historycznej decyzji o porzuceniu niemieckich tytułów i nazwiska rodowego na rzecz brytyjskiego Windsor. Zmiana ta, dokonana w 1917 roku, była symbolicznym odcięciem się od niemieckich korzeni i wzmocnieniem lojalności wobec narodu brytyjskiego w czasie konfliktu. Nazwa Windsor jest używana przez brytyjską rodzinę królewską do dziś.
Wyzwania rodziny królewskiej w burzliwych czasach
Okres panowania Jerzego V obfitował w wyzwania, z jakimi musiała się mierzyć rodzina królewska. Obejmowały one zarówno trudności polityczne i społeczne, jak i osobiste tragedie. Losy jego dzieci, w tym między innymi księcia Jana, który zmarł w młodym wieku, stanowiły nieodłączną część jego życia i stanowiły dodatkowe obciążenie dla monarchy. Te wewnętrzne zmagania rodziny królewskiej często pozostawały w cieniu wydarzeń politycznych, jednak miały istotny wpływ na życie Jerzego V.
Zdrowie i śmierć Jerzego V
Problemy zdrowotne w końcowym okresie życia
W końcowym okresie życia król Jerzy V zmagał się z poważnymi kłopotami zdrowotnymi. Jego stan pogarszał się stopniowo, co doprowadziło do jego śmierci w posiadłości Sandringham w styczniu 1936 roku. Mimo problemów ze zdrowiem, król do końca starał się pełnić swoje obowiązki. Jego ostatnie lata były naznaczone cierpieniem, co podkreślało ludzki wymiar jego panowania.
Miejsce spoczynku
Król Jerzy V zmarł w Sandringham House, tradycyjnej wiejskiej rezydencji brytyjskich monarchów, która była miejscem jego śmierci po wieloletnim sprawowaniu władzy. Tam spędzał wiele czasu, zwłaszcza w okresach świąt i wypoczynku. Po śmierci jego ciało zostało przetransportowane do Opactwa Westminsterskiego, gdzie odbyły się uroczystości pogrzebowe, a następnie pochowany został w Kaplicy św. Jerzego na Zamku Windsor.
Ciekawostki dotyczące Jerzego V
Herb królewski
W okresie swojego panowania, od 1910 do 1936 roku, Jerzy V posługiwał się charakterystycznym herbem Wielkiej Brytanii. Herb ten, bogaty w symbole, odzwierciedlał potęgę i zasięg brytyjskiego imperium w pierwszej połowie XX wieku. Był on nieodłącznym elementem jego oficjalnych dokumentów, monet i sztandarów, symbolizując władzę monarchy nad rozległymi terytoriami.
Potomstwo Jerzego V
Jerzy V i królowa Maria Teck mieli sześcioro dzieci:
- Edward VIII (późniejszy król Edward VIII)
- Albert Jerzy (późniejszy król Jerzy VI)
- Henryk (książę Gloucester)
- Jerzy (książę Kentu)
- Jan
- Maria
Kluczowe daty panowania Jerzego V
Panowanie Jerzego V obfituje w istotne daty:
- 6 maja 1910 roku – Początek panowania
- 22 czerwca 1911 roku – Uroczysta koronacja
- 1917 rok – Zmiana nazwiska dynastii na Windsor
- 1927 rok – Zmiana tytułu królewskiego
- 11 grudnia 1931 roku – Oficjalne mianowanie królem Kanady
- 20 stycznia 1936 roku – Śmierć króla
Tytuły królewskie i cesarskie
W trakcie swojego panowania Jerzy V nosił następujące tytuły:
- Król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz cesarz Indii (1910–1936)
- Król Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (od 1927 roku)
- Król Australii, Nowej Fundlandii, Nowej Zelandii, Południowej Afryki (1910–1936)
- Król Kanady (od 1931 roku)
Najważniejsze odznaczenia
Jerzy V posiadał liczne odznaczenia, w tym:
- Najwyższe odznaczenia brytyjskie: Order Podwiązki, Order Ostu, Order Świętego Patryka, Krzyż Wielki Orderu Łaźni.
- Ordery kolonialne i indyjskie: Order Gwiazdy Indii, Order Indii Brytyjskich I klasy, Order Imperium Indyjskiego.
- Odznaczenia międzynarodowe: duński Order Słonia, rosyjski Order św. Andrzeja, pruski Order Orła Czarnego, hiszpański Order Złotego Runa, japoński Order Chryzantemy.
Warto wiedzieć: Jerzy V był pierwszym brytyjskim monarchą z dynastii Windsor, która została utworzona w celu odcięcia się od niemieckich korzeni w okresie I wojny światowej.
Podsumowując, panowanie Jerzego V było okresem kluczowych przemian dla brytyjskiej monarchii, naznaczonym I wojną światową i ustanowieniem dynastii Windsor. Jego postać symbolizuje siłę adaptacji i przywództwa w obliczu historycznych wyzwań, a jego decyzje ukształtowały dalsze losy brytyjskiej rodziny królewskiej i całego Commonwealthu.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Na co zmarł król Jerzy V?
Król Jerzy V zmarł z powodu choroby serca. Jego lekarz, Lord Dawson, podał środek uspokajający i morfinę, aby złagodzić jego cierpienie, co mogło przyspieszyć zgon.
Na co chorował król Jerzy?
Król Jerzy V cierpiał na przewlekłą chorobę oskrzeli, która często objawiała się ostrymi atakami kaszlu i trudnościami w oddychaniu. Miał również problemy z sercem, które nasilały się wraz z wiekiem i chorobą płuc.
Ile dzieci miał Jerzy V?
Jerzy V miał pięcioro dzieci: Edwarda VIII, Jerzego VI, Marię, Henryka i Jerzego. Jego najstarszy syn, Edward, abdykował, a młodszy, Jerzy, objął tron.
Czy król Jerzy VI jąkał się?
Tak, król Jerzy VI bardzo się jąkał. Pracował nad przezwyciężeniem tej wady wymowy przez całe życie, między innymi z pomocą logopedy Lionela Logue’a.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_V
