Jimmy Carter: Prezydent USA, noblista i budowniczy pokoju.

0

James Earl „Jimmy” Carter Jr., urodzony 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, przeszedł do historii jako 39. prezydent Stanów Zjednoczonych, sprawujący ten urząd w latach 1977–1981. Jest on również rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich lokatorów Białego Domu, jako jedyny osiągnął wiek 100 lat, obchodząc swoje setne urodziny w październiku 2024 roku, na krótko przed śmiercią 29 grudnia 2024 roku. Jego życie, naznaczone służbą wojskową, karierą polityczną i aktywną działalnością filantropijną, stanowi fascynujący przykład życia poświęconego służbie publicznej i pokojowi na świecie.

Jimmy Carter był mężem Rosalynn Smith, z którą przez 77 lat tworzył jedno z najdłuższych i najbardziej partnerskich małżeństw w historii amerykańskich par prezydenckich, aż do jej śmierci w lutym 2023 roku. Po zakończeniu kariery wojskowej w 1953 roku, Carter powrócił do rodzinnej Georgii, aby przejąć rodzinne gospodarstwo uprawy orzeszków ziemnych, co stanowiło fundament jego późniejszego wizerunku jako „rolnika z Georgii”. Jego prezydentura, choć zakończona porażką w wyborach 1980 roku, była okresem podejmowania ważnych decyzji dyplomatycznych i reform administracyjnych, a jego późniejsze zaangażowanie w działalność humanitarną przyniosło mu Pokojową Nagrodę Nobla w 2002 roku.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na październik 2024 roku miał 100 lat.
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith (zmarła w lutym 2023 roku).
• Dzieci: John William „Jack”, James Earl „Chip” III, Donald Jeffrey, Amy Lynn.
• Zawód: Prezydent Stanów Zjednoczonych, rolnik, działacz humanitarny.
• Główne osiągnięcie: Doprowadzenie do podpisania porozumień Camp David, Nagroda Pokojowa Nobla.

Kim był Jimmy Carter? Podstawowe informacje i życie prywatne

Dane biograficzne

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, przyszedł na świat 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia. Jest on pierwszym prezydentem USA, który urodził się w szpitalu. Jego kadencja jako 39. prezydenta Stanów Zjednoczonych trwała od 1977 do 1981 roku, kiedy to został zastąpiony przez Ronalda Reagana. Jimmy Carter jest rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich prezydentów USA, jako jedyny osiągnął wiek 100 lat.

Jimmy Carter obchodził swoje setne urodziny w październiku 2024 roku, a jego śmierć nastąpiła 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat, w swoim rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia. Jego miejscem spoczynku stała się posiadłość Jimmy Carter House.

Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia. Jego post-prezydentura, czyli okres po opuszczeniu Białego Domu, trwała ponad 43 lata, co stanowi absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych. Ta niezwykła długowieczność pozwoliła mu na aktywny udział w życiu publicznym i filantropijnym przez wiele dekad po zakończeniu prezydentury.

Rodzina i życie prywatne

Małżeństwo z Rosalynn Smith

W 1946 roku Jimmy Carter poślubił Rosalynn Smith. Ich małżeństwo przetrwało 77 lat, aż do śmierci Rosalynn w lutym 2023 roku. Związek ten jest powszechnie uznawany za jeden z najdłuższych i najbardziej partnerskich w historii amerykańskich par prezydenckich. Rosalynn Carter aktywnie wspierała swojego męża w jego karierze politycznej i działalności publicznej, stając się ważną postacią na scenie politycznej i społecznej.

Dzieci

Jimmy i Rosalynn Carter mieli czwórkę dzieci:

• John William „Jack” Carter
• James Earl „Chip” Carter III
• Donald Jeffrey Carter
• Amy Lynn Carter

Powrót do Plains i przejęcie rodzinnego gospodarstwa

Po zakończeniu swojej kariery w marynarce wojennej w 1953 roku, Jimmy Carter powrócił do rodzinnego miasta Plains w stanie Georgia. Decyzja ta była podyktowana śmiercią jego ojca i koniecznością przejęcia rodzinnego gospodarstwa uprawy orzeszków ziemnych. To właśnie ten okres stał się fundamentem jego późniejszego wizerunku jako „rolnika z Georgii”, podkreślając jego korzenie i związek z wiejskim życiem.

Kariera polityczna i prezydentura Jimmy’ego Cartera

Droga do polityki: Gubernator Georgii

Przed objęciem urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych, Jimmy Carter zdobywał doświadczenie na niższych szczeblach władzy. W latach 1971–1975 pełnił funkcję 76. gubernatora stanu Georgia. Jego działalność na tym stanowisku przyniosła mu miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa”. Było to związane z jego silnym zaangażowaniem w proces desegregacji rasowej, co w tamtych czasach było wyzwaniem dla wielu polityków z południowych stanów USA.

Prezydentura (1977–1981)

Wybory prezydenckie 1976

W 1976 roku Jimmy Carter, wówczas polityk niemal nieznany poza Georgią, zdobył nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń” (dark horse). Jego kampania opierała się na obietnicy uczciwego i transparentnego rządu, co rezonowało z nastrojami społecznymi po aferze Watergate. W wyborach ogólnokrajowych pokonał urzędującego prezydenta Geralda Forda, rozpoczynając tym samym swoją prezydenturę.

Kluczowe decyzje i inicjatywy prezydenckie

Ułaskawienie uchylających się od poboru

Jedną z pierwszych i najbardziej kontrowersyjnych decyzji prezydenta Cartera było ułaskawienie wszystkich osób, które uchylały się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Decyzja ta, podjęta w celu uleczenia narodowych ran po trudnym konflikcie, spotkała się z mieszanymi reakcjami, ale podkreślała jego dążenie do pojednania.

Porozumienia Camp David

Największym sukcesem dyplomatycznym prezydentury Jimmy’ego Cartera jest bez wątpienia doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Dokument ten położył fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem, kończąc dekady konfliktu między tymi dwoma państwami i przynosząc stabilizację w regionie Bliskiego Wschodu.

Traktaty o Kanale Panamskim i rozmowy SALT II

W sferze polityki zagranicznej administracja Cartera wynegocjowała także traktaty dotyczące Kanału Panamskiego, które przekazały kontrolę nad kanałem Panamie. Ponadto, prezydent prowadził drugą rundę rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim, mających na celu ograniczenie zbrojeń strategicznych. Były to ważne kroki w kierunku deeskalacji napięć w okresie Zimnej Wojny.

Nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chinami

Ważnym wydarzeniem w polityce zagranicznej Cartera było oficjalne nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chińską Republiką Ludową. Był to przełomowy moment w kształtowaniu stosunków międzynarodowych i uznaniu nowego układu sił na świecie.

Utworzenie Departamentu Energii i Departamentu Edukacji

W celu modernizacji administracji państwowej i odzwierciedlenia swoich priorytetów, prezydent Carter podjął decyzję o utworzeniu dwóch nowych departamentów na szczeblu gabinetowym: Departamentu Energii oraz Departamentu Edukacji. Były to strategiczne kroki mające na celu zajęcie się kluczowymi wyzwaniami społecznymi i gospodarczymi.

Kryzysy i kontrowersje prezydentury

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka prezydentury Jimmy’ego Cartera została przyćmiona przez dramatyczny kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni, co znacząco osłabiło jego poparcie społeczne i stało się symbolem trudności w polityce zagranicznej. Wydarzenia te miały ogromny wpływ na przebieg wyborów prezydenckich w 1980 roku.

„Incydent z królikiem”

W 1979 roku administracja Cartera musiała zmierzyć się z tzw. „incydentem z królikiem”, kiedy to prezydent podczas wędkowania został zaatakowany przez wściekłego królika wodnego. Choć wydarzenie to było początkowo traktowane z humorem, stanowiło jeden z wielu epizodów, które podważały wizerunek silnego przywódcy w obliczu narastających problemów.

Radziecka inwazja na Afganistan i bojkot Igrzysk Olimpijskich

Administracja Cartera musiała również zmierzyć się z negatywnymi konsekwencjami radzieckiej inwazji na Afganistan. W odpowiedzi na ten akt agresji, Stany Zjednoczone pod przewodnictwem prezydenta Cartera podjęły decyzję o bojkotu Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku. Był to znaczący gest polityczny w kontekście narastającego napięcia między blokiem wschodnim a zachodnim.

Porażka w wyborach 1980 roku

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach prezydenckich w 1980 roku. Na wynik ten wpłynął splot negatywnych czynników, w tym wspomniany kryzys zakładników w Iranie, radziecka inwazja na Afganistan oraz trudna sytuacja gospodarcza w Stanach Zjednoczonych, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją. Te wydarzenia osłabiły zaufanie wyborców do jego przywództwa.

Kariera polityczna Jimmy’ego Cartera: Kluczowe etapy

Gubernator Georgii (1971–1975)

Przed objęciem urzędu prezydenta Stanów Zjednoczonych, Jimmy Carter zdobywał doświadczenie na niższych szczeblach władzy. W latach 1971–1975 pełnił funkcję 76. gubernatora stanu Georgia. Jego działalność na tym stanowisku przyniosła mu miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa”. Było to związane z jego silnym zaangażowaniem w proces desegregacji rasowej, co w tamtych czasach było wyzwaniem dla wielu polityków z południowych stanów USA.

Prezydentura Stanów Zjednoczonych (1977–1981)

W 1976 roku Jimmy Carter, wówczas polityk niemal nieznany poza Georgią, zdobył nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń” (dark horse). Jego kampania opierała się na obietnicy uczciwego i transparentnego rządu, co rezonowało z nastrojami społecznymi po aferze Watergate. W wyborach ogólnokrajowych pokonał urzędującego prezydenta Geralda Forda, rozpoczynając tym samym swoją prezydenturę.

Służba wojskowa Jimmy’ego Cartera

Edukacja w Akademii Marynarki Wojennej USA

Jimmy Carter rozpoczął swoją karierę w siłach zbrojnych w 1946 roku, kiedy to ukończył Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) w Annapolis, uzyskując tytuł Bachelor of Science. Było to kluczowe wydarzenie, które zapoczątkowało jego wieloletnią służbę w amerykańskiej marynarce wojennej.

Służba w marynarce wojennej

W latach 1946–1953 Jimmy Carter służył w marynarce wojennej Stanów Zjednoczonych w służbie czynnej. Jego specjalizacja obejmowała służbę na okrętach podwodnych, co wymagało od niego umiejętności i odwagi w trudnych warunkach. Po zakończeniu służby wojskowej, Carter powrócił do rodzinnej Georgii, aby rozpocząć nowy rozdział swojego życia.

Jimmy Carter po prezydenturze: Filantropia i działalność społeczna

Założenie Carter Center

Monitorowanie wyborów i mediacje pokojowe

W 1982 roku, po opuszczeniu Białego Domu, Jimmy Carter założył Carter Center. Ta organizacja non-profit stała się globalnym narzędziem jego zaangażowania w budowanie pokoju i promowanie demokracji. Carter Center zajmuje się monitorowaniem wyborów na całym świecie, aby zapewnić ich uczciwość i transparentność, a także prowadzi mediacje pokojowe w konfliktach międzynarodowych, starając się znaleźć rozwiązania poprzez dialog.

Walka z zapomnianymi chorobami tropikalnymi

Jednym z kluczowych działań Carter Center jest walka z zapomnianymi chorobami tropikalnymi. Jimmy Carter odegrał kluczową rolę w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, czyli choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Osobiste zaangażowanie prezydenta Cartera w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji przyniosło znaczące rezultaty w poprawie zdrowia milionów ludzi.

Zaangażowanie w Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej znaną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego osobiste zaangażowanie w pracę na budowach domów dla osób ubogich stało się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym. Współpraca z Habitat for Humanity pozwoliła mu realizować wizję zapewnienia godnych warunków mieszkaniowych dla wszystkich.

Nagrody i osiągnięcia Jimmy’ego Cartera

Pokojowa Nagroda Nobla

W uznaniu jego dekad niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka, Jimmy Carter został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla w 2002 roku. Jest to jedno z najwyższych wyróżnień, jakie mogą być przyznane za działania na rzecz pokoju na świecie.

Działalność pisarska

Jimmy Carter jest również autorem licznych książek. Jego dorobek literacki obejmuje wspomnienia polityczne, poezję oraz komentarze dotyczące konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Czyni go to jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów USA, a jego pisarstwo stanowi cenne źródło wiedzy o jego przemyśleniach i doświadczeniach.

Ciekawostki i rekordy Jimmy’ego Cartera

Najdłużej żyjący prezydent USA

Jimmy Carter przeszedł do historii jako jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin. Obchody tego wyjątkowego wydarzenia miały miejsce w październiku 2024 roku, na krótko przed jego śmiercią w grudniu tego samego roku. Jego długowieczność stanowi inspirację i dowód na długoterminowy wpływ jego działalności.

Najdłuższa post-prezydentura

Okres po opuszczeniu przez Jimmy’ego Cartera Białego Domu, znany jako post-prezydentura, trwał ponad 43 lata. Jest to absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych, świadczący o jego nieustającej aktywności i zaangażowaniu w sprawy publiczne i humanitarne po zakończeniu oficjalnej kadencji.

Jedyny prezydent z Georgii

Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA, który pochodzi ze stanu Georgia. Jego związki z tym stanem są głębokie i kształtowały jego tożsamość polityczną i osobistą przez całe życie.

Śmierć i miejsce spoczynku

Jimmy Carter zmarł 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat w swoim rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia. Jego miejscem spoczynku stała się posiadłość Jimmy Carter House, symbolizująca jego nierozerwalny związek z miejscem, w którym się urodził i wychował.

Jimmy Carter, swoją długowiecznością i niestrudzoną działalnością po prezydenturze, pokazuje, jak ważne jest poświęcenie dla służby publicznej i dążenie do pokoju, inspirując nas do budowania lepszego świata przez całe życie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter