Søren Kierkegaard, duński filozof, teolog i pisarz, urodził się 5 maja 1813 roku w Kopenhadze i zmarł 11 listopada 1855 roku w tym samym mieście, w wieku 42 lat. Uznawany za prekursora egzystencjalizmu, swoje pisma poświęcał analizie ludzkiej kondycji, indywidualnego wyboru i relacji z Bogiem. Jego niezwykle bogata twórczość, choć początkowo ograniczona do Skandynawii, zyskała światowe uznanie na przełomie XIX i XX wieku, wywierając głęboki wpływ na filozofię, teologię i literaturę. W jego życiu szczególną rolę odegrała postać Regine Olsen, z którą był zaręczony, a której zerwane związki stanowiły symboliczny kontekst dla jego rozważań o miłości i decyzji.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na listopad 1855 roku miał 42 lata.
- Żona/Mąż: Nie miał żony ani męża; był zaręczony z Regine Olsen.
- Dzieci: Nie miał dzieci.
- Zawód: Filozof, teolog, pisarz, poeta, krytyk społeczny.
- Główne osiągnięcie: Uznawany za pierwszego filozofa egzystencjalistycznego i jednego z najważniejszych myślicieli XIX wieku.
Podstawowe informacje o Sørena Kierkegaarda
Dane biograficzne
Søren Aabye Kierkegaard urodził się 5 maja 1813 roku w Kopenhadze. Zmarł w wieku zaledwie 42 lat, 11 listopada 1855 roku, również w swojej rodzinnej Kopenhadze. Pochodził z zamożnej rodziny, co pozwoliło mu poświęcić się w pełni pracy intelektualnej. Jest powszechnie uznawany za pierwszego filozofa egzystencjalistycznego, a jego myśl wywarła znaczący wpływ na rozwój filozofii i teologii XX wieku. Oprócz filozofii i teologii, zajmował się również poezją, krytyką społeczną i pisarstwem religijnym. Jego nazwisko jest znane na całym świecie, a wymowa jego imienia i nazwiska może różnić się w zależności od regionu.
Rodzina i życie prywatne Sørena Kierkegaarda
Rodzice i rodzeństwo
Ojcem Sørena Kierkegaarda był Michael Pedersen Kierkegaard, zamożny handlarz wełną, znany ze swojej surowości, ale i żywej wyobraźni. Matką była Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard, która przed poślubieniem Michaela pracowała w jego domu. Rodzina Kierkegaardów była naznaczona licznymi tragediami – pięcioro z siedmiorga dzieci zmarło przed ojcem. Jedynym bratem, który przeżył i towarzyszył Sørenowi w dorosłości, był Peter Christian Kierkegaard, późniejszy biskup.
Tragedia rodzinna i spekulacje
Rodzina Kierkegaarda żyła w atmosferze głębokiej religijności, częściowo ukształtowanej przez mroczne doświadczenia ojca. Istnieją spekulacje, że Michael Pedersen Kierkegaard wierzył, iż ściągnął na siebie gniew Boży za grzechy młodości, co miało skutkować tym, że żadne z jego dzieci nie dożyje dorosłości. Ta atmosfera mogła mieć znaczący wpływ na późniejszą filozofię Sørena, skupioną na kondycji ludzkiej i relacji z Bogiem.
Związek z Regine Olsen
W latach 1840–1841 Søren Kierkegaard był zaręczony z Regine Olsen. Mimo zerwania zaręczyn, Regine pozostała ważną postacią w jego życiu, a jego pisma często dedykował „pojedynczemu osobnikowi”, podkreślając znaczenie indywidualnego doświadczenia i wewnętrznego świata jednostki.
Edukacja i formacja Sørena Kierkegaarda
Gimnazjum i studia
Edukację rozpoczął w prestiżowym gimnazjum Østre Borgerdyd w Kopenhadze, gdzie studiował łacinę, grekę i historię. Następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Kopenhaskim, gdzie w 1841 roku ukończył studia teologiczne. Jego praca dyplomowa, „O pojęciu ironii z nieustannym odniesieniem do Sokratesa”, ukazała jego wczesne zainteresowanie Sokratesem i perspektywą indywidualnego poznania. Już wtedy odczuwał niechęć do systemowej filozofii, zwłaszcza do dzieł Hegla.
Cel życiowy i osobisty rozwój
Kierkegaard stawiał sobie za cel prowadzenie „całkowicie ludzkiego życia”, co oznaczało dla niego zgłębianie praktycznego wymiaru egzystencji, a nie tylko abstrakcyjnej wiedzy. Jego myśl była próbą interpretacji kluczowych pojęć chrześcijaństwa, stanowiąc opozycję wobec dominującego racjonalizmu. Dążył do zrozumienia ludzkiego istnienia w jego konkretności i podmiotowości.
Kariera i twórczość Sørena Kierkegaarda
Metoda komunikacji pośredniej i pseudonimy
Kierkegaard stworzył unikalną metodę komunikacji pośredniej, posługując się licznymi pseudonimami. Pozwalało mu to prezentować różne, często sprzeczne punkty widzenia, analizując różne aspekty ludzkiego doświadczenia bez bezpośredniego utożsamiania się z każdą z przedstawionych postaw. Ta technika była kluczowa dla jego eksploracji etyki, estetyki i innych dziedzin życia.
Dzieła publikowane pod własnym nazwiskiem i krytyka
Równolegle z dziełami pseudonimowymi, Kierkegaard publikował pod własnym nazwiskiem „Mowy budujące”. Jego dorobek obejmuje krytyczne teksty na temat zorganizowanej religii, moralności i psychologii. W swoich pracach często wykorzystywał metafory, ironię i parabole. W późniejszym okresie życia (1847–1855) przeprowadził gwałtowny atak na Duński Kościół Państwowy, krytykując chrześcijaństwo kontrolowane przez państwo jako odejście od prawdziwego przesłania Ewangelii.
Warto wiedzieć: W swoich pracach Kierkegaard często posługiwał się literackimi środkami wyrazu, takimi jak metafory, ironia i parabole, aby skłonić czytelnika do refleksji i osobistego wyboru.
Filozofia i kluczowe idee Sørena Kierkegaarda
Relacja człowieka z Bogiem i wiara
Centralnym punktem teologii Kierkegaarda jest pojęcie „nieskończonej jakościowej różnicy” między człowiekiem a Bogiem. Podkreślał, że relacja jednostki z Bogiem może dokonać się wyłącznie poprzez pasję wiary, a nie przez obiektywne dowody. Ta wizja podkreśla unikalność i subiektywność doświadczenia religijnego, odrzucając racjonalne podejścia. Jego filozofia skupia się na konkretnej ludzkiej rzeczywistości ponad abstrakcyjne myślenie.
Kluczowe koncepcje egzystencjalne
Søren Kierkegaard jest autorem koncepcji „trzech stadiów na drodze życia” (estetycznego, etycznego i religijnego), które opisują rozwój egzystencjalny człowieka. Inne jego kluczowe idee to „rycerz wiary”, „skok wiary” (leap of faith), „lęk” (angst) oraz „rozpacz egzystencjalna”. W przeciwieństwie do późniejszych egzystencjalistów ateistycznych, Kierkegaard skupiał się na egzystencjalizmie chrześcijańskim, stawiając subiektywność i osobiste zaangażowanie religijne w centrum ludzkiego doświadczenia.
Kluczowe dzieła Kierkegaarda, takie jak „Albo-Albo”, „Bojaźń i drżenie” czy „Okruchy filozoficzne”, rozwijają jego koncepcje dotyczące rozwoju egzystencjalnego, wiary i bycia wobec Boga. Jego filozofia jest głęboko zakorzeniona w analizie subiektywnego doświadczenia, co odróżnia go od systemowych podejść filozoficznych.
Dzienniki i zapiski Sørena Kierkegaarda
Archiwum dzienników i ich znaczenie
Søren Kierkegaard pozostawił po sobie gigantyczne archiwum w postaci dzienników, liczące ponad 7000 stron. Zawierają one nie tylko przemyślenia na temat jego dzieł, ale także codzienne uwagi, refleksje i szkice, stanowiąc kluczowe źródło do zrozumienia jego filozofii. Styl tych zapisków jest opisywany jako wybitnie literacki i poetycki.
Ciekawostki i wygląd Sørena Kierkegaarda
Wygląd i cechy charakterystyczne
Współcześni opisywali Sørena Kierkegaarda jako postać o charakterystycznym wyglądzie. W jego młodości zwracały uwagę jego włosy, a ojciec nazywał go „Widelcem” ze względu na jego skłonność do wygłaszania satyrycznych uwag. Był dzieckiem o delikatnym wyglądzie.
Interakcje społeczne i międzynarodowy wpływ
Søren Kierkegaard szczycił się tym, że był osobą, do której każdy mógł swobodnie podejść na ulicy i porozmawiać. Twierdził, że te rozmowy dawały mu „prawdziwą chrześcijańską satysfakcję”. Choć pisał po duńsku, jego dzieła przetłumaczono na wiele języków, a do połowy XX wieku stał się jedną z najbardziej wpływowych postaci w zachodniej kulturze, teologii i filozofii. Jego wpływ rozciąga się na literaturę, psychologię i współczesną teologię.
Kluczowe daty w życiu i twórczości Sørena Kierkegaarda
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1813 | Narodziny Sørena Aabye Kierkegaarda w Kopenhadze. |
| 1821–1830 | Okres nauki w gimnazjum Østre Borgerdyd. |
| 1830 | Rozpoczęcie studiów na Uniwersytecie Kopenhaskim. |
| 1834 | Śmierć matki, Ane Sørensdatter Lund Kierkegaard. |
| 1838 | Śmierć ojca, Michaela Pedersen Kierkegaarda. |
| 1840–1841 | Zaręczyny z Regine Olsen. |
| 1841 | Ukończenie studiów teologicznych i obrona pracy dyplomowej „O pojęciu ironii z nieustannym odniesieniem do Sokratesa”. |
| 1843 | Publikacja kluczowych dzieł: „Albo-Albo” i „Bojaźń i drżenie”. |
| 1844 | Publikacja „Okruchów filozoficznych”. |
| 1846 | Publikacja „Dziennika uwodziciela” (część „Albo-Albo”). |
| 1847–1855 | Okres intensywnej krytyki Duńskiego Kościoła Państwowego. |
| 1855 | Śmierć Sørena Kierkegaarda w Kopenhadze. |
Kluczowe dzieła i idee Sørena Kierkegaarda
- Filozofia egzystencjalna: Koncepcja „trzech stadiów na drodze życia” (estetyczne, etyczne, religijne).
- Wiara i rozum: Podkreślenie „nieskończonej jakościowej różnicy” między człowiekiem a Bogiem; wiara jako pasja, a nie dowód obiektywny.
- Kluczowe pojęcia: „Rycerz wiary”, „skok wiary”, „lęk” (angst), „rozpacz egzystencjalna”.
- Krytyka społeczeństwa i religii: Atak na cezaropapizm i zinstytucjonalizowane chrześcijaństwo.
- Metoda twórcza: Wykorzystanie pseudonimów i komunikacji pośredniej.
- Dzieła: „Albo-Albo”, „Bojaźń i drżenie”, „Okruchy filozoficzne”, „Powtórzenie”, „Choroba na śmierć”.
Søren Kierkegaard pozostaje postacią o niezwykłej wadze w historii myśli zachodniej. Jego filozofia, głęboko zakorzeniona w analizie indywidualnego doświadczenia, wzywa do odważnego poszukiwania autentyczności, osobistego wyboru i głębokiego zaangażowania w to, co dla nas najważniejsze. Jego pisma nadal inspirują pokolenia myślicieli, poszukujących sensu w złożoności ludzkiej egzystencji.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Czy Kierkegaard był wierzący?
Tak, Søren Kierkegaard był głęboko wierzącym chrześcijaninem. Jego wiara była jednak skomplikowana i często wyrażana poprzez osobiste zmagania i krytykę ówczesnego Kościoła duńskiego.
Jakie są stadia życia według Kierkegaarda?
Kierkegaard wyróżnił trzy stadia egzystencji: estetyczne, etyczne i religijne. Stadium estetyczne charakteryzuje się dążeniem do przyjemności i unikania nudy, etyczne skupia się na wyborze i odpowiedzialności, a religijne stanowi najwyższy poziom, osiągany przez osobistą relację z Bogiem.
Z czego najbardziej znany jest Kierkegaard?
Kierkegaard jest najbardziej znany jako ojciec egzystencjalizmu. Jego prace zgłębiają tematy takie jak wolność, lęk, rozpacz, wybór i subiektywna prawda.
Kim był Kierkegaard?
Søren Kierkegaard był duńskim filozofem, teologiem i pisarzem żyjącym w XIX wieku. Uważany jest za prekursora egzystencjalizmu i znaczącą postać w historii filozofii i teologii.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/S%C3%B8ren_Kierkegaard
