Kubilaj: Wielki Chan, Cesarz Chin i Twórca Największego Imperium

0

Kubilaj-chan, urodzony 23 września 1215 roku, był piątym wielkim chanem mongolskim i pierwszym cesarzem Chin z dynastii Yuan. Na dzień dzisiejszy, w roku 2024, ma 808 lat. Jest synem Tołuja i Sorkaktani-beki, a wnukiem legendarnego Czyngis-chana. Jego główną żoną była Czabi, która pełniła rolę jego doradczyni. Kubilaj-chan zmarł 18 lutego 1294 roku w Chanbałyku (dzisiejszy Pekin), po długim i owocnym panowaniu, podczas którego zjednoczył Chiny pod panowaniem nowej dynastii. Był pierwszym władcą mongolskim, który odebrał staranne wykształcenie, co znacząco wpłynęło na jego styl rządzenia i skłoniło go do porzucenia koczowniczego trybu życia na rzecz osiadłej egzystencji w Chinach.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 808 lat (na rok 2024)
• Żona/Mąż: Czabi (główna żona)
• Dzieci: Zhenjin (drugi syn), i inni
• Zawód: Piąty wielki chan mongolski, pierwszy cesarz Chin z dynastii Yuan
• Główne osiągnięcie: Zjednoczenie Chin pod panowaniem dynastii Yuan

Podstawowe informacje o Kubilaj-chanie

Kubilaj-chan, którego imię osobiste w zapisie hanyu pinyin brzmi Hūbìliè, a w tradycji chińskiej nosił imię świątynne Shìzǔ (世祖), jest postacią o ogromnym znaczeniu historycznym. Urodził się 23 września 1215 roku. Był on synem Tołuja i Sorkaktani-beki, a jego dziadkiem był legendarny założyciel imperium, Czyngis-chan. Kubilaj-chan zmarł 18 lutego 1294 roku w Chanbałyku, dzisiejszym Pekinie, przeżywszy 78 lat. Jego śmierć nastąpiła po długim i owocnym panowaniu, w trakcie którego udało mu się zjednoczyć Chiny pod panowaniem nowej, mongolskiej dynastii Yuan. W historii zapisał się jako piąty wielki chan mongolski oraz pierwszy cesarz Chin z tejże dynastii.

Kubilaj-chan wyróżniał się spośród innych władców mongolskich, ponieważ był pierwszym, który odebrał staranne wykształcenie. Ten fakt miał kluczowe znaczenie dla jego stylu rządzenia i prawdopodobnie był głównym powodem, dla którego porzucił tradycyjny koczowniczy tryb życia na stepach Mongolii na rzecz osiadłej egzystencji w Chinach. Jego edukacja otworzyła go na nowe idee i sposoby zarządzania, co odcisnęło trwałe piętno na kształcie stworzonego przez niego imperium.

Rodzina i życie prywatne Kubilaj-chana

Jego matka, Sorkaktani-beki, była kobietą o niezwykłych wpływach. Jako krewna kereickiego władcy Togrula, po śmierci ojca Kubilaja, Tołuja, przejęła zarządzanie mongolskim rdzeniem imperium. Jej umiejętności administracyjne i polityczne stały się fundamentem późniejszej potęgi i wpływów jej synów, w tym samego Kubilaja. Wychowywał się pod opieką niani pochodzenia tanguckiego, która była wyznawczynią buddyzmu. Ten wybór, nakazany przez jego dziadka Temudżyna (Czyngis-chana), miał istotny wpływ na późniejszą otwartość religijną Kubilaja i jego stosunek do różnych wyznań w imperium.

Kubilaj-chan utrzymywał bliską relację ze swoją główną żoną, Czabi. Odgrywała ona rolę jego zaufanej doradczyni, a jej wgląd w sytuację polityczną był nieoceniony. To właśnie Czabi poinformowała go o ruchach wojsk jego brata Ariqa Böke, co pozwoliło mu skutecznie zareagować na próbę przejęcia władzy i utrzymać swoje wpływy. Drugi syn Kubilaja otrzymał imię Zhenjin, co w języku chińskim oznacza „Prawdziwe Złoto”. Imię to zostało nadane w 1243 roku przez buddyjskiego mnicha Haiyuna, co podkreślało silne związki dworu Kubilaja z buddyjską hierarchią duchowną i jego zainteresowanie duchowością.

Kariera i dojście do władzy Kubilaj-chana

Droga Kubilaja do władzy była naznaczona ważnymi wydarzeniami już od najmłodszych lat. W wieku zaledwie 9 lat przeszedł ceremonię inicjacji po polowaniu nad rzeką Ili. Wraz z bratem Möngke upolował zająca i antylopę. Zgodnie z tradycją, Czyngis-chan posmarował mu palec tłuszczem zwierzęcym i proroczo stwierdził, że słowa małego Kubilaja są pełne mądrości i należy ich słuchać. Ten moment symbolicznie zapowiadał jego przyszłą rolę przywódcy. W 1236 roku Kubilaj przejął zarząd nad majątkiem liczącym 10 000 gospodarstw w prowincji Hebei. Musiał tam zmierzyć się z problemem korupcji lokalnych urzędników, których nadużycia doprowadziły ludność do nędzy. Kubilaj zareagował stanowczo, sprowadzając własnych zarządców, aby ukrócić patologie i przywrócić porządek.

Przełomowym momentem w jego karierze było rok 1260, kiedy to został proklamowany wielkim chanem na kurułtaju. Ta decyzja doprowadziła jednak do krwawej wojny domowej z jego bratem, Ariqiem Böke. Konflikt ten zakończył się dopiero w 1264 roku kapitulacją brata w rezydencji Xanadu, co umocniło pozycję Kubilaja jako najwyższego władcy. W 1271 roku Kubilaj oficjalnie założył dynastię Yuan, przyjmując nazwę oznaczającą „pierwszy” lub „wspaniały”. Decyzję tę podjął po konsultacji z chińskim mędrcem, biegłym w księdze Yijing, co podkreśla jego szacunek dla chińskiej tradycji i kultury.

Kluczowe wydarzenia w karierze Kubilaj-chana

• 1236 r.: Przejęcie zarządu nad majątkiem liczącym 10 000 gospodarstw w prowincji Hebei.
• 1260 r.: Proklamacja na wielkiego chana.
• 1264 r.: Kapitulacja brata Ariqa Böke, zakończenie wojny domowej.
• 1271 r.: Oficjalne założenie dynastii Yuan.
• 1279 r.: Ostateczny podbój Chin po bitwie morskiej pod Yamen.

Rządy i polityka państwowa Kubilaj-chana

Jednym z najważniejszych dokonań Kubilaja było przeniesienie stolicy imperium z mongolskiego Karakorum do Chanbałyku, czyli dzisiejszego Pekinu. Budowa miasta odbywała się na wzór chiński, nawiązując między innymi do układu Chang’an. Projekt ten realizowali wybitni architekci, tacy jak Liu Pingczong, a także arabski mistrz Ichtijar, co świadczy o kosmopolitycznym charakterze jego dworu. W 1279 roku Kubilaj-chan ostatecznie podbił Chiny, pokonując dynastię Song w bitwie morskiej pod Yamen. Po tym zwycięstwie wykazał się pewnym stopniem łaskawości, osiedlając młodego cesarza Zhao Xiana w Dadu. Jego zdolności militarne wspierało stworzenie potężnej floty i udoskonalenie technik oblężniczych. Sprowadził z Iraku dwóch inżynierów – Ismaiła i Ala ad-Dina, dzięki którym Mongołowie zdołali przełamać opór chińskich twierdz, takich jak Xiangyang.

Kubilaj-chan prowadził również aktywną politykę zagraniczną, choć nie wszystkie jego wyprawy zakończyły się sukcesem. Mimo że nie udało mu się podbić Japonii ani Jawy, zdołał zmusić sąsiednie państwa do uznania swojego zwierzchnictwa. Jego panowanie miało na celu stworzenie potęgi, która połączyła siłę Mongołów z wyrafinowaną administracją i kulturą Chin, co doprowadziło do powstania jednego z największych imperiów w dziejach ludzkości. Jego imię i dynastia Yuan przetrwały w historii jako symbol tej potęgi.

Religia, nauka i osobowość Kubilaj-chana

Kubilaj-chan był wielkim mecenasem nauki i edukacji. Za jego rządów w imperium funkcjonowało imponująca liczba 20 166 szkół publicznych, co świadczy o jego zaangażowaniu w rozwój intelektualny poddanych. Wspierał również rzemiosło i sztukę, czyniąc swój dwór centrum kulturalnym Azji. Jego osobowość charakteryzowała się ogromną tolerancją religijną i ciekawością świata. Na jego dworze gościli chrześcijańscy misjonarze oraz podróżnicy, w tym słynny Wenecjanin Marco Polo, którego relacje z podróży stały się ważnym źródłem wiedzy o tamtych czasach.

Ważnym wydarzeniem było rozstrzygnięcie przez Kubilaja wielkiego sporu między buddystami a taoistami w 1258 roku. Zwołując konferencję uczonych, doprowadził do debaty historycznej, po której nakazał taoistom zwrot 237 świątyń buddystom i spalenie sfałszowanych tekstów religijnych. Kubilaj ustanowił buddyzm tybetański ideologią państwową, mianując mnicha Drogöna Chögyala Phagpę cesarskim nauczycielem. Phagpa zaszczepił w nim ideał „władcy uniwersalnego” i stworzył specjalne pismo (phags-pa) na potrzeby administracji, co świadczy o jego otwartości na nowe formy organizacji państwa i kultury.

Wpływ na religię i naukę

• Liczba szkół publicznych za jego rządów: 20 166.
• Rozstrzygnięcie sporu między buddystami a taoistami (1258 r.).
• Ustanowienie buddyzmu tybetańskiego ideologią państwową.
• Stworzenie pisma phags-pa.

Warto wiedzieć: Kubilaj-chan wykazywał ogromną tolerancję religijną, co przejawiało się w goszczennym przyjmowaniu na swoim dworze przedstawicieli różnych wyznań, w tym chrześcijańskich misjonarzy.

Kontrowersje i konflikty za panowania Kubilaj-chana

Panowanie Kubilaj-chana nie obyło się bez kontrowersji i konfliktów. Jego rządy doprowadziły do trwałego rozłamu w imperium mongolskim. Wielu konserwatywnych Mongołów oskarżało go o zdradę tradycji Czyngis-chana i nadmierne przejęcie chińskich obyczajów, postrzegając go jako „barbarzyńcę”, który zboczył z pierwotnej ścieżki. Po buncie chińskiego watażki Li Tana w 1262 roku, Kubilaj drastycznie ograniczył zaufanie do Chińczyków Han, zakazując przyznawania im tytułów i danin, co pokazuje jego nieufność wobec tej grupy etnicznej po tym incydencie.

Podczas podbojów Kubilaj stosował również brutalne metody pacyfikacji. Jednym z przykładów jest wymordowanie około 10 000 ludzi po zdobyciu Hangzhou w 1276 roku przez jego generała Bajana. Te działania, choć skuteczne w podporządkowywaniu sobie terytoriów, budziły sprzeciw i budowały obraz władcy bezwzględnego w dążeniu do celu. Pomimo tych kontrowersji, jego rządy doprowadziły do zjednoczenia Chin i stworzenia potęgi, która na trwałe wpisała się w historię świata.

Ważne konflikty i ograniczenia

• Oskarżenia o zdradę tradycji Czyngis-chana przez konserwatywnych Mongołów.
• Ograniczenie zaufania do Chińczyków Han po buncie Li Tana (1262 r.).
• Brutalne metody pacyfikacji, np. po zdobyciu Hangzhou (1276 r.).

Ciekawostki z życia Kubilaj-chana

W celu sfinansowania swoich ambitnych kampanii w Chinach, Kubilaj-chan zarządził spisy powszechne w odległych częściach imperium. Dotyczyły one również Rusi w latach 1274–1275, obejmując takie miasta jak Witebsk i Smoleńsk. Te działania miały na celu pozyskanie środków niezbędnych do prowadzenia wojen i utrzymania rozległego państwa. Jego imię i ustanowiona przez niego dynastia Yuan przetrwały w historii jako symbol potęgi, która skutecznie połączyła koczowniczą siłę Mongołów z wyrafinowaną administracją i kulturą Chin. Stworzył tym samym jedno z największych imperiów w dziejach ludzkości, rozciągające się od Pacyfiku po Ural i od Syberii po Afganistan, obejmując około jedną piątą wszystkich zamieszkanych lądów świata. Jego panowanie stanowiło szczyt potęgi Mongołów i kluczowy moment w historii Chin.

Kluczowe fakty o Kubilaj-chanie

Warto wiedzieć: Mimo że Kubilaj-chan nie zdołał podbić Japonii, jego potężna flota przyczyniła się do stworzenia jednego z największych imperiów w dziejach ludzkości, łączącego różne kultury i narody.

Kubilaj-chan był postacią przełomową, która skutecznie zintegrowała mongolską siłę militarną z chińską cywilizacją, tworząc dynastię Yuan i znacząco wpływając na bieg historii Azji i świata. Jego panowanie, naznaczone zarówno podbojami, jak i rozwojem kulturalnym oraz tolerancją religijną, pozostaje inspirującym przykładem skutecznego i dalekowzrocznego przywództwa.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kubilaj-chan