Marina Abramović: Artystka performance, która pokonała mur w The Arts

0

Marina Abramović, serbska artystka konceptualna i performerką, znana jako „babcia performance’u”, na styczeń 2026 roku ma 79 lat. Urodzona w Belgradzie, swoją ponad czterdziestoletnią karierę artystyczną poświęciła badaniu granic ludzkiego ciała i umysłu, a jej pionierski wkład w sztukę performance’u zdobył jej międzynarodowe uznanie, w tym prestiżową nagrodę Złotego Lwa na Biennale w Wenecji. Jej życie, naznaczone trudnymi relacjami rodzinnymi i intensywnymi partnerstwami artystycznymi, stanowi fascynujący obraz artystki, która nieustannie przekracza granice percepcji i wytrzymałości.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 79 lat (na styczeń 2026)
• Żona/Mąż: Brak informacji o obecnym małżonku
• Dzieci: Brak
• Zawód: Artystka konceptualna, performerką
• Główne osiągnięcie: Złoty Lew na Biennale w Wenecji za „Balkan Baroque”, przełomowe performanse badające granice ludzkiego ciała i umysłu.

Podstawowe informacje o Marinie Abramović

Dane biograficzne i tożsamość artystyczna

Marina Abramović urodziła się 30 listopada 1946 roku w Belgradzie, stolicy ówczesnej Socjalistycznej Republiki Serbii, będącej częścią Jugosławii. Wiek artystki, na styczeń 2026 roku, wynosi 79 lat. Światowej sławy serbska artystka konceptualna i performerką, Marina Abramović, ze względu na swój ponad czterdziestoletni staż pracy oraz pionierski wkład w rozwój tej dziedziny sztuki, sama określa siebie mianem „babci performance’u”. Jej twórczość charakteryzuje się głębokim zaangażowaniem w sztukę performance, często eksplorującą granice ludzkiej wytrzymałości i percepcji.

Twórczość mariny abramović jest uznawana za kamień milowy w historii sztuki performance. Jej nazwisko stało się synonimem odwagi i innowacji w eksploracji ludzkiego ciała jako medium artystycznego. Działalność artystki wykracza poza tradycyjne ramy galerii i muzeów, angażując publiczność w interaktywne doświadczenia, które często pozostawiają trwały ślad w ich świadomości.

Obszary eksploracji sztuki

W swojej wieloletniej praktyce artystycznej Marina Abramović skupia się na badaniu body artu, endurance artu (sztuki wytrzymałościowej), relacji między wykonawcą a publicznością, a także testowaniu fizycznych limitów ludzkiego ciała oraz możliwości umysłu. Jej prace często stawiają pytania o naturę bólu, wytrzymałości, pamięci i więzi międzyludzkich. Artystka nie boi się konfrontować widza z trudnymi emocjami i doświadczeniami, prowokując do refleksji nad kondycją ludzką.

Eksploracja sztuki przez Marinę Abramović wykracza poza estetykę, dotykając głębokich aspektów egzystencjalnych. Jej performansy, często charakteryzujące się ekstremalnym wysiłkiem fizycznym i psychicznym, mają na celu wywołanie u widza silnych reakcji emocjonalnych i intelektualnych. Artystka wierzy, że sztuka powinna być doświadczeniem transformującym, które może prowadzić do głębszego zrozumienia siebie i świata.

Rodzina i życie prywatne Mariny Abramović

Pochodzenie i wychowanie

Marina Abramović opisywała swoją rodzinę jako „czerwoną burżuazję”. Jej rodzice, Danica Rosić i Vojin Abramović, pochodzili z Czarnogóry i byli partyzantami jugosłowiańskimi podczas II wojny światowej. Za swoje zaangażowanie otrzymali po wojnie wysokie stanowiska w komunistycznym rządzie Jugosławii. To pochodzenie wpłynęło na jej wczesne doświadczenia życiowe, choć sama artystka często podkreślała trudności związane z dorastaniem w tak specyficznym środowisku.

Do szóstego roku życia Marina była wychowywana przez dziadków. Jej babcia była osobą głęboko wierzącą, co sprawiło, że dzieciństwo artystki upłynęło w atmosferze cerkiewnych rytuałów, porannego zapalania świec i wizyt księdza. To religijne wychowanie, kontrastujące z późniejszym środowiskiem rodzinnym, z pewnością wywarło wpływ na jej późniejsze postrzeganie duchowości i rytuałów, które często pojawiają się w jej twórczości.

Relacje z matką

Relacje Mariny Abramović z matką były naznaczone surowością i kontrolą. Matka artystki sprawowała nad nią niemal wojskową dyscyplinę, stosując kary cielesne za rzekome „popisywanie się”. Marina miała narzuconą godzinę policyjną (22:00) aż do 29. roku życia. Ta restrykcyjna kontrola zmuszała ją do wykonywania wszystkich drastycznych performansów w Jugosławii przed tą godziną, co stanowiło wyzwanie logistyczne i psychologiczne dla młodej artystki.

Trudne relacje z matką i surowe wychowanie z pewnością wpłynęły na kształtowanie się osobowości Mariny Abramović i jej późniejszą potrzebę eksplorowania granic własnej wolności i ciała. Ograniczenia narzucane w dzieciństwie mogły paradoksalnie wzmocnić jej determinację do przekraczania wszelkich barier w swojej sztuce, czyniąc z jej ciała narzędzie wolności i ekspresji.

Partnerstwo artystyczne z Ulayem

Najważniejszym partnerem życiowym i artystycznym Mariny Abramović był zachodnioniemiecki artysta Uwe Laysiepen, znany jako Ulay. Żyli i tworzyli razem w latach 1976–1988. W tym okresie stworzyli kolektywną tożsamość zwaną „The Other” (Inny), zachowując się jak bliźniacy i tworząc spójną, dwuosobową jednostkę artystyczną. Ich współpraca była przełomowa dla rozwoju sztuki performance, łącząc ich indywidualne wizje w unikalne projekty.

Relacja Mariny Abramović i Ulaya stanowiła kluczowy etap w ich karierach, czego symbolicznym zwieńczeniem był performans „The Great Wall Walk”. Ich wspólna praca była nie tylko eksploracją sztuki, ale także głębokim dialogiem na temat tożsamości, relacji i współzależności. Współpraca z Ulayem, choć zakończona, pozostawiła trwały ślad w historii sztuki, a ich wspólne dzieła nadal inspirują kolejne pokolenia artystów. Rozstanie z Ulayem zostało uwiecznione w spektakularnym performansie, który symbolizował koniec ich wspólnej drogi.

Edukacja i początki kariery

Studia artystyczne

Marina Abramović w latach 1965–1970 studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Belgradzie. Swoje studia artystyczne kontynuowała, podejmując studia podyplomowe w klasie Krsto Hegedušicia na Akademii Sztuk Pięknych w Zagrzebiu, które ukończyła w 1972 roku. To właśnie te instytucje dały jej solidne podstawy teoretyczne i praktyczne, które wykorzystała w swojej innowacyjnej karierze artystycznej. Edukacja artystyczna w tym okresie w Europie Wschodniej stanowiła fundament dla jej późniejszych, radykalnych działań.

Okres studiów był dla Mariny Abramović czasem intensywnego rozwoju artystycznego i kształtowania własnego języka twórczego. Belgrad i Zagrzeb w tamtych czasach były ważnymi ośrodkami artystycznymi, gdzie młoda artystka mogła czerpać inspiracje i nawiązywać kontakty. Ukończenie studiów podyplomowych potwierdziło jej zaangażowanie i profesjonalizm, otwierając drzwi do dalszej kariery w świecie sztuki.

Kariera artystyczna i kluczowe performanse

Wczesne performanse z serii „Rhythm”

Kluczowe dla rozwoju kariery Mariny Abramović były jej wczesne performanse z serii „Rhythm”, zaprezentowane w latach 70. W „Rhythm 10” (1973), podczas swojego debiutu w Edynburgu, artystka użyła 10 noży do gry w „rosyjską ruletkę” między palcami. Nagrywała dźwięki uderzeń, a po zranieniu się zmieniała nóż i próbowała odtworzyć rytm oraz błędy z nagrania, badając stan świadomości wykonawcy. Ten performans stanowił wczesne badanie granic bólu i koncentracji.

Kolejne odsłony serii, jak „Rhythm 5” (1974), były jeszcze bardziej drastyczne. Artystka spaliła wielką, nasączoną ropą komunistyczną gwiazdę, wrzucając do ognia swoje obcięte paznokcie i włosy. Na koniec wskoczyła do środka płonącej gwiazdy, gdzie straciła przytomność z braku tlenu i musiała zostać uratowana przez lekarza i widzów. W „Rhythm 2” (1974), w Zagrzebiu, Marina testowała leki psychotropowe. Najpierw przyjęła środek na katatonię, który wywołał gwałtowne skurcze mięśni przy zachowaniu pełnej świadomości, a następnie lek dla schizofreników, który ją otępił. Całość trwała 5 godzin. Natomiast w „Rhythm 0” (1974), w Neapolu, Marina oddała swoje ciało do dyspozycji publiczności na 6 godzin, udostępniając 72 przedmioty. Performans stał się brutalny – widzowie pocięli jej ubrania, zranili ją cierniami, a jedna osoba wycelowała w nią naładowaną broń. Te wczesne prace wyznaczyły kierunek jej twórczości, skupionej na wytrzymałości, bólu i relacji z publicznością.

Performans „The Great Wall Walk”

W 1988 roku Marina Abramović i Ulay podjęli się spektakularnego performansu „The Great Wall Walk”, który miał symbolicznie zakończyć ich związek. Para przeszła Wielki Mur Chiński, wyruszając z przeciwnych końców – Marina od Morza Żółtego, a Ulay od pustyni Gobi. Po przejściu łącznie 2500 kilometrów, spotkali się w środku Wielkiego Muru, aby się pożegnać. Ten mistyczny i dramatyczny koniec ich relacji stał się jednym z najbardziej pamiętnych momentów w historii sztuki performance.

Performans ten, znany również jako „pokonać mur”, był nie tylko fizycznym wyzwaniem, ale także głęboką metaforą rozstania i drogi, którą artyści wspólnie przeszli. Spotkanie na środku Wielkiego Muru stanowiło kulminację ich wspólnej podróży życiowej i artystycznej, podkreślając siłę symboliki w sztuce Mariny Abramović. To wydarzenie jest często przywoływane jako przykład jej niezwykłej zdolności do tworzenia dzieł o głębokim znaczeniu emocjonalnym i duchowym.

„Balkan Baroque” – komentarz do wojen w Jugosławii

„Balkan Baroque” to jeden z najbardziej poruszających i znaczących performansów Mariny Abramović, stworzony w odpowiedzi na wojny w Jugosławii. Artystka przez cztery dni szorowała tysiące zakrwawionych bydlęcych kości, śpiewając bałkańskie pieśni. Ten wstrząsający komentarz do czystek etnicznych i okrucieństwa wojny przyniósł jej uznanie i Złotego Lwa na Biennale w Wenecji w 1997 roku. Praca ta stanowiła potężne świadectwo traumy wojennej i jej wpływu na ludzkość.

Performans ten, będący głębokim aktem katharsis i refleksji, ukazał zdolność Mariny Abramović do przekształcania osobistego bólu w uniwersalne przesłanie. Użycie ludzkich szczątków i bałkańskich melodii stworzyło potężną narrację o cierpieniu, stracie i potrzebie pamięci. „Balkan Baroque” jest dowodem na to, że sztuka może być potężnym narzędziem do komentowania bieżących wydarzeń historycznych i politycznych.

„The Artist Is Present” – milczące spotkanie z publicznością

Jednym z najbardziej znanych i poruszających performansów Mariny Abramović jest „The Artist Is Present”, który odbył się podczas jej retrospektywy w MoMA w Nowym Jorku w 2010 roku. Przez 736 godzin i 30 minut artystka siedziała nieruchomo w milczeniu, patrząc w oczy każdemu z nieznajomych, którzy przed nią usiedli. Wystawę odwiedziło 750 000 osób, a sam performans stał się globalnym fenomenem, badającym siłę ciszy, kontaktu wzrokowego i ludzkiej obecności.

Ten performans, który trwał przez wiele tygodni, pokazał niezwykłą wytrzymałość psychiczną i fizyczną artystki. Codziennie przez wiele godzin abramović siedziała na krześle, nawiązując kontakt wzrokowy z setkami osób. Widzowie, którzy mogli usiąść naprzeciwko niej, często doświadczali głębokich emocji, poruszeni intensywnością tego prostego, a zarazem potężnego aktu. The artist is present stał się symbolem siły ludzkiego połączenia i możliwości transformacji poprzez sztukę, gdzie artystka obecna staje się katalizatorem głębokich przeżyć.

Kluczowe performanse Mariny Abramović

Kariera Mariny Abramović jest bogata w innowacyjne i często prowokacyjne performanse, które na stałe wpisały się w historię sztuki współczesnej. Jej prace charakteryzują się głębokim zaangażowaniem cielesnym i psychicznym, a także eksploracją relacji między artystą a publicznością.

• Rhythm 10 (1973): Debiut w Edynburgu, eksploracja gry z nożami w stylu „rosyjskiej ruletki” między palcami, badanie stanu świadomości wykonawcy.
• Rhythm 5 (1974): Spalenie komunistycznej gwiazdy, wrzucenie do ognia swoich paznokci i włosów, następnie skok do płonącej gwiazdy, co doprowadziło do utraty przytomności.
• Rhythm 2 (1974): Testowanie leków psychotropowych, w tym środka na katatonię i leku dla schizofreników, trwające 5 godzin.
• Rhythm 0 (1974): Sześciogodzinny performans w Neapolu, w którym artystka oddała swoje ciało do dyspozycji publiczności, która miała do dyspozycji 72 przedmioty, co doprowadziło do brutalnych działań ze strony widzów.
• The Great Wall Walk (1988): Symboliczne zakończenie związku z Ulayem poprzez przejście Wielkiego Muru Chińskiego z przeciwnych końców.
• Balkan Baroque (1997): Czterodniowy performans polegający na szorowaniu tysięcy zakrwawionych bydlęcych kości w odpowiedzi na wojny w Jugosławii.
• The Artist Is Present (2010): Trwający 736 godzin i 30 minut performans w MoMA w Nowym Jorku, polegający na milczącym kontakcie wzrokowym z publicznością.

Nagrody i osiągnięcia

Tabela nagród i wyróżnień

W 1997 roku Marina Abramović otrzymała prestiżową nagrodę Złotego Lwa dla najlepszego artysty na Biennale w Wenecji. Nagroda ta została przyznana za jej poruszający performans „Balkan Baroque”, będący silnym komentarzem do wojen bałkańskich. To wyróżnienie potwierdziło jej pozycję jako jednej z najważniejszych postaci w świecie sztuki współczesnej i doceniło jej odważne podejście do eksploracji trudnych tematów.

Złoty Lew w Wenecji jest jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień w świecie sztuki, a jego otrzymanie przez Marinę Abramović stanowiło potwierdzenie jej znaczącego wpływu na rozwój sztuki performance. To osiągnięcie podkreśla jej umiejętność tworzenia dzieł o uniwersalnym przesłaniu, które rezonują z publicznością na całym świecie. Nagroda ta jest dowodem na to, że sztuka może być nie tylko estetyczna, ale także głęboko zaangażowana społecznie i politycznie.

Działalność instytucjonalna i edukacyjna

Marina Abramović Institute (MAI)

W 2007 roku Marina Abramović założyła fundację non-profit zajmującą się sztuką performance, znaną jako Marina Abramović Institute (MAI). Instytut ten służy jako platforma dla długotrwałych działań artystycznych i edukacji w zakresie sztuki wytrzymałościowej. MAI ma na celu promowanie i rozwijanie sztuki performance, a także wspieranie artystów i badaczy w ich pracy. Jest to miejsce, gdzie idee i praktyki związane z performance mogą być zgłębiane i przekazywane kolejnym pokoleniom.

Marina Abramović Institute, często określany jako the marina abramović institute, jest poświęcony ochronie i promowaniu sztuki performance, która jest uważana za efemeryczną i trudną do zachowania. Instytut prowadzi badania, organizuje warsztaty i wystawy, a także wspiera artystów w realizacji ich projektów. MAI stanowi ważny ośrodek dla rozwoju sztuki performance, oferując przestrzeń do eksperymentów i innowacji, a także promując abramović method jako kluczowy element edukacji w tej dziedzinie.

Kontrowersje i skandale

Spór sądowy z Ulayem

W 2015 roku doszło do głośnego sporu sądowego między Mariną Abramović a jej byłym partnerem artystycznym, Ulayem. Ulay pozwał Marinę, twierdząc, że nie wypłaciła mu należnych tantiem ze sprzedaży wspólnych prac. W 2016 roku sąd w Amsterdamie nakazał artystce zapłatę ponad 250 000 euro zaległych tantiem oraz 23 000 euro kosztów sądowych. Nakazano również poprawne podpisywanie wspólnych dzieł, co podkreśliło znaczenie ich wspólnej historii artystycznej. Spór ten rzucił światło na złożone relacje między artystami współpracującymi na stałe.

Spór sądowy z Ulayem, pomimo swojej przykrości, podkreślił znaczenie wspólnych prac i ich wartości. Relacja między Mariną a Ulayem, choć burzliwa, była niezwykle płodna artystycznie, a ich wspólne dzieła nadal budzą zainteresowanie i dyskusje w świecie sztuki. Rozstrzygnięcie sądowe miało na celu sprawiedliwe rozliczenie dorobku artystycznego, który powstał w wyniku ich długotrwałej współpracy.

„Spirit Cooking” i teorie spiskowe

Projekt „Spirit Cooking”, stworzony przez Marinę Abramović w 1996 roku, obejmował „afrodyzjakalne przepisy” pisane krwią świni na ścianach galerii. Projekt ten stał się przedmiotem teorii spiskowych, szczególnie w kontekście kampanii wyborczej w USA w 2016 roku. Przepisy zawierały poetyckie, ale drastyczne instrukcje, jak np. „mieszanie świeżego mleka kobiecego ze świeżym nasieniem”. Ta praca, podobnie jak wiele innych, eksplorowała ciemniejsze i bardziej pierwotne aspekty ludzkiej natury i symboliki.

Kontrowersje wokół „Spirit Cooking” pokazują, jak głęboko prace Mariny Abramović mogą wpływać na percepcję publiczną i wywoływać silne emocje. Artystka często posługuje się symboliką i obrazami, które prowokują do dyskusji i interpretacji. Choć niektóre jej projekty bywają szokujące, zawsze mają na celu skłonić do refleksji nad podstawowymi kwestiami egzystencjalnymi i społecznymi.

Ciekawostki z życia i twórczości

Twórczość Mariny Abramović jest pełna symboliki i odniesień do uniwersalnych doświadczeń ludzkich. Artystka wykorzystuje różnorodne środki wyrazu, aby badać granice ludzkiej wytrzymałości i percepcji, często odwołując się do kontekstów kulturowych i duchowych.

Symbolika kości w sztuce

Symbolika kości odgrywa ważną rolę w twórczości Mariny Abramović. W pracy „Cleaning the Mirror” (1995) artystka przez trzy godziny szorowała brudny ludzki szkielet mydlinami. Ten performans stanowił metaforę tybetańskich rytuałów śmierci, przygotowujących na spotkanie z własną śmiertelnością. Użycie kości i szkieletów w jej sztuce często odnosi się do tematów przemijania, pamięci i duchowego oczyszczenia.

W performansı „Balkan Baroque” również wykorzystano kości zwierzęce, co podkreśla uniwersalne znaczenie tego materiału w kontekście ludzkiego doświadczenia. Praca „Cleaning the Mirror” jest przykładem tego, jak Marina Abramović wykorzystuje proste, lecz potężne obrazy, aby dotknąć głębokich prawd o życiu i śmierci. Jej podejście do materii i symboliki jest zawsze przemyślane i nacechowane głębokim znaczeniem.

Warto wiedzieć: Marina Abramović, ze względu na swój ponad czterdziestoletni staż pracy oraz pionierski wkład w rozwój sztuki performance, sama określa siebie mianem „babci performance’u”.

Marina Abramović, jako pionierka sztuki performance, udowodniła, że ludzkie ciało i umysł są potężnymi narzędziami artystycznej ekspresji, a jej nieustanne przekraczanie granic wciąż inspiruje i prowokuje do refleksji nad kondycją ludzką.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marina_Abramovi%C4%87