Winston Churchill: polityk, mąż stanu, najwybitniejszy Brytyjczyk wszech czasów

0

Winston Churchill (1874–1965) przez wielu uznawany jest za jednego z najwybitniejszych mężów stanu XX wieku. Brytyjski polityk, historyk, pisarz i dwukrotny premier Wielkiej Brytanii, urodził się 30 listopada 1874 roku. W listopadzie 2024 roku obchodzono 150. rocznicę jego urodzin. Na początku 2025 roku minie 60 lat od jego śmierci w 1965 roku. Jego małżeństwo z Clementine, zawarte w 1908 roku, stanowiło filar wsparcia przez ponad pięć dekad. Churchill jest symbolem niezłomności i odwagi, zwłaszcza podczas II wojny światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W momencie śmierci w 1965 roku miał 90 lat.
• Żona/Mąż: Clementine Churchill (poślubiona w 1908 roku).
• Dzieci: Pięcioro dzieci (Diana, Randolph, Sarah, Marigold, Mary).
• Zawód: Polityk, mąż stanu, historyk, pisarz, wojskowy.
• Główne osiągnięcie: Przywództwo Wielkiej Brytanii podczas II wojny światowej, Literacka Nagroda Nobla.

Podstawowe informacje o Winstonie Churchillu

Winston Leonard Spencer Churchill, znany powszechnie jako Winston Churchill, urodził się 30 listopada 1874 roku w Blenheim Palace w Oxfordshire, historycznej rodowej siedzibie książąt Marlborough. Jego życie, naznaczone niezwykłą dynamiką i wpływem na losy świata, zakończyło się 24 stycznia 1965 roku w wieku 90 lat. Śmierć Churchilla, która nastąpiła dokładnie 70 lat po śmierci jego ojca, Lorda Randolpha Churchilla, była momentem narodowej żałoby, a jego pogrzeb miał charakter państwowy – rzadkie wyróżnienie dla osoby spoza rodziny królewskiej. Przez ponad 60 lat swojej imponującej kariery parlamentarnej Winston Churchill zasiadał w Izbie Gmin, reprezentując kolejno okręgi Oldham, Manchester North West, Dundee, Epping i Woodford.

Rodzina i życie prywatne

Winston Churchill pochodził z brytyjskiej arystokracji, jego ojcem był Lord Randolph Churchill, a matką Jennie Jerome, córka amerykańskiego finansisty Leonarda Jerome’a. Ta transatlantycka linia rodowa z pewnością ukształtowała jego unikalną osobowość. W 1908 roku Winston Churchill poślubił Clementine Hozier. Ich małżeństwo trwało 57 lat, aż do jego śmierci, i stanowiło dla niego kluczowe źródło wsparcia i stabilizacji w burzliwej karierze politycznej. Para miała pięcioro dzieci: Dianę, Randolpha, Sarah, Marigold (która zmarła w dzieciństwie) i Mary.

Kariera polityczna i urzędy

Kariera polityczna Winstona Churchilla była niezwykle długa i bogata w zwroty akcji. Dwukrotnie sprawował urząd Premiera Wielkiej Brytanii: po raz pierwszy w kluczowym okresie II wojny światowej, od 1940 do 1945 roku, a następnie ponownie w latach 1951–1955. W obu kadencjach służył pod panowaniem królów Jerzego VI i królowej Elżbiety II. Szczególnie pamiętne było jego objęcie stanowiska Premiera 10 maja 1940 roku, w momencie kryzysu narodowego po rezygnacji Neville’a Chamberlaina. Churchill natychmiast powołał rząd koalicyjny i osobiście kierował wysiłkiem wojennym jako Minister Obrony, bezpośrednio nadzorując strategię militarną. Jego polityczna ścieżka była naznaczona zmianami przynależności partyjnej: zaczynał jako Konserwatysta w 1900 roku, przeszedł do Partii Liberalnej w 1904 roku, a w 1924 roku powrócił do Partii Konserwatywnej, żartując, że „każdy może zmienić partię, ale potrzeba geniuszu, by zmienić ją dwa razy”. W latach 1924–1929, jako Kanclerz Skarbu w rządzie Stanleya Baldwina, podjął kontrowersyjną decyzję o powrocie Wielkiej Brytanii do standardu złota. Jeszcze przed I wojną światową, jako Home Secretary (Minister Spraw Wewnętrznych) w latach 1910–1911, wprowadzał reformy w więziennictwie, choć jego działania, jak tłumienie strajku górników w Tonypandy, budziły też kontrowersje.

Kluczowe urzędy w karierze politycznej

• Premier Wielkiej Brytanii (1940–1945)
• Premier Wielkiej Brytanii (1951–1955)
• Minister Obrony (1940–1945)
• Kanclerz Skarbu (1924–1929)
• Home Secretary (Minister Spraw Wewnętrznych) (1910–1911)

Służba wojskowa i doświadczenia wojenne

Młodość Winstona Churchilla obfitowała w przygody i chęć służby wojskowej. Jako młody oficer kawalerii w latach 90. XIX wieku, brał udział w kampaniach na Kubie, w Indiach i w Sudanie, walcząc m.in. w szarży pod Omdurmanem w 1898 roku. Podczas wojny burskiej w Afryce Południowej w 1899 roku pracował jako korespondent wojenny, a następnie został schwytany i uwięziony w Pretorii. Jego brawurowa ucieczka z obozu jenieckiego przyniosła mu rozgłos. Po porażce operacji w Dardanelach podczas I wojny światowej, za którą ponosił część odpowiedzialności, Churchill zrezygnował z funkcji rządowych w 1915 roku. Nie porzucił jednak całkowicie służby i udał się na front zachodni, gdzie dowodził batalionem Królewskich Fizylierów Szkockich.

Wybrane kampanie i wydarzenia wojskowe

• Kampanie na Kubie, w Indiach i w Sudanie (lata 90. XIX wieku)
• Udział w szarży pod Omdurmanem (1898)
• Praca jako korespondent wojenny podczas wojny burskiej (1899)
• Ucieczka z obozu jenieckiego w Pretorii (1899)
• Służba na froncie zachodnim (po 1915 roku)

Nagrody, twórczość i osiągnięcia

W 1953 roku Winston Churchill został uhonorowany Literacką Nagrodą Nobla. Kapituła doceniła go za „mistrzostwo opisu historycznego i biograficznego oraz za błyskotliwe oratorstwo w obronie wzniosłych wartości ludzkich”. Churchill był niezwykle płodnym pisarzem, tworząc artykuły, biografie i prace historyczne, które często wynikały z potrzeby finansowego wsparcia jego stylu życia. Poza działalnością literacką, Churchill był również utalentowanym malarzem amatorem. Pasję do malarstwa odkrył w wieku 40 lat, po kryzysie związanym z dymisją z Admiralicji. Stworzył ponad 500 obrazów, które stanowiły dla niego formę terapii i pomagały w walce z depresją, którą nazywał swoim „czarnym psem”.

Kluczowe nagrody i wyróżnienia

• Literacka Nagroda Nobla (1953)
• Honorowy Obywatel USA (1963)

Działalność międzynarodowa i II Wojna Światowa

Winston Churchill odegrał kluczową rolę na arenie międzynarodowej, szczególnie podczas II wojny światowej. Był jednym z głównych przywódców alianckich, tworząc tzw. „Wielką Trójkę” wraz z prezydentem USA Franklinem D. Rooseveltem i przywódcą ZSRR Józefem Stalinem. Uczestniczył w kluczowych konferencjach alianckich, takich jak Teheran, Jałta czy Poczdam, gdzie ustalano powojenny porządek świata. W 1941 roku, przed oficjalnym przystąpieniem USA do wojny, podpisał z Rooseveltem Kartę Atlantycką, dokument określający cele aliantów. Po przegranych wyborach w 1945 roku, mimo zwycięstwa w Europie, Churchill, jako lider opozycji, wygłosił w 1946 roku w Fulton słynne przemówienie o „żelaznej kurtynie”, ostrzegając przed rosnącymi wpływami radzieckimi i zapowiadając zimną wojnę.

Ważne wydarzenia międzynarodowe

• Udział w konferencjach „Wielkiej Trójki”: Teheran, Jałta, Poczdam
• Podpisanie Karty Atlantyckiej z Franklinem D. Rooseveltem (1941)
• Przemówienie o „żelaznej kurtynie” w Fulton (1946)

Kontrowersje i trudne momenty

Kariera Winstona Churchilla nie była pozbawiona kontrowersji. Lata 30. XX wieku, określane jako „lata na pustyni” (Wilderness Years), to okres jego politycznej marginalizacji, głównie z powodu sprzeciwu wobec przyznania Indiom statusu dominium oraz ignorowanych ostrzeżeń przed zagrożeniem ze strony nazistowskich Niemiec. Churchill budzi również dyskusje w kontekście kolonializmu; jego imperialistyczne poglądy i rola jego rządu podczas głodu w Bengalu w 1943 roku są przedmiotem krytyki. Pod koniec II wojny światowej popierał strategię nalotów dywanowych na niemieckie miasta, w tym kontrowersyjne bombardowanie Drezna w lutym 1945 roku, co do dziś budzi pytania etyczne.

Warto wiedzieć: Okres „lat na pustyni” charakteryzował się tym, że Churchill, mimo ostrzeżeń przed Hitlerem, był marginalizowany w brytyjskiej polityce.

Zdrowie i późne lata

Stan zdrowia Winstona Churchilla był wyzwaniem, zwłaszcza w późniejszych latach jego życia. W 1953 roku, podczas drugiej kadencji jako Premier, doznał poważnego udaru mózgu, którego szczegóły trzymano w tajemnicy. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia i wiek – miał wówczas 80 lat – Churchill zrezygnował z urzędu Premiera w kwietniu 1955 roku. Mimo podeszłego wieku i problemów zdrowotnych, jego wpływ na świat nie malał. Pod koniec życia, w 1963 roku, Kongres Stanów Zjednoczonych nadał mu tytuł Honorowego Obywatela USA, co było bezprecedensowym gestem uznania dla jego roli w historii.

Ciekawostki i ważne fakty

Winston Churchill posiadał unikalny status „Father of the House” (Ojca Izby) w latach 1959–1964, co jest tytułem nadawanym posłowi o najdłuższym nieprzerwanym stażu w parlamencie. Słynął z niezwykłego talentu krasomówczego; jego wojenne przemówienia, takie jak „Będziemy walczyć na plażach” czy „Krew, znój, łzy i pot”, uznawane są za jedne z najważniejszych tekstów retorycznych w historii. Mimo ogromnej roli w zwycięstwie aliantów, w lipcu 1945 roku, tuż po zakończeniu wojny w Europie, jego Partia Konserwatywna poniosła druzgocącą klęskę w wyborach powszechnych, co doprowadziło do objęcia władzy przez Clement Attlee.

Warto wiedzieć: Mimo ogromnej roli w zwycięstwie aliantów, Churchill przegrał wybory powszechne w lipcu 1945 roku, tuż po zakończeniu II wojny światowej w Europie.

Unikalne wyróżnienia i cechy

• Status „Father of the House” (Ojciec Izby) (1959–1964)
• Mistrz oratoryki, autor pamiętnych przemówień wojennych
• Utalentowany malarz amator

Podsumowując, Winston Churchill był postacią o niezwykłym wpływie na historię XX wieku. Jego przywództwo w obliczu największego kryzysu, bogata twórczość literacka i niezłomny duch sprawiają, że pozostaje ikoną odwagi i determinacji, a jego dziedzictwo wciąż inspiruje i budzi refleksję.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Winston_Churchill